Mantra 18

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

यस्ते प्राणेदं वेद यस्मिंश्चासि प्रतिष्ठितः । सर्वे तस्मै बलिं हरानमुष्मिंल्लोक उत्तमे

IAST Transliteration

yás te prāṇedáṃ véda yásmiṃś cā́si prátiṣṭhitaḥ | sárve tásmai balíṃ harā́n amúṣmiṃl lóká uttamé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Whoso, O Prāṇa, knoweth this of thee—(even) that wherein thou art firmly founded—let all bear tribute unto him in yonder highest world.

Word by Word

• यः: who
• यः: कर्तृ (यः = कर्ता) / सम्बन्ध-प्रवर्तक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्राणे: in (your) vital breath / life-breath
• प्राणे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वेद: knows
• वेद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) → वेद (परस्मैपद)

• यस्मिन्: in whom / in which
• यस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• असि: you are
• असि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) → असि

• प्रतिष्ठितः: established / set
• प्रतिष्ठितः: कर्तृ-विशेषणम् (यः … प्रतिष्ठितः)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: प्रति-√स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (क्त-कृदन्त)

• सर्वे: all (people/beings)
• सर्वे: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive use)
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• तस्मै: to him
• तस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बलिम्: tribute / offering
• बलिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)

• हरान्: carry / bring
• हरान्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हृ (धातु) → हर (लोट्/विधिलिङ्-आदेशः), बहुवचन-आदेशः

• अमुष्मिन्: in that (yonder)
• अमुष्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: अमुष् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• लोके: world
• लोके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• उत्तमे: highest / supreme
• उत्तमे: विशेषणम् (अधिकरणे)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्ययान्त)

Attribution

Rishi: Atharvanic seer(s) of the Prāṇa-hymn tradition (Anukramaṇī attribution varies in secondary sources)

Devata: Prāṇa (vital breath) as cosmic lord

Chandas: Anuṣṭubh (dominant in this section)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet recognition of prāṇa’s ground → serene assurance of exalted outcome.","listener_experience":"Calm empowerment; a sense of being inwardly crowned.","intensity":4}