Mantra 8

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

अपस्त्वं धुक्षे प्रथमा उर्वरा अपरा वशे । तृतीयं राष्ट्रं धुक्षेऽन्नं क्षीरं वशे त्वम्

IAST Transliteration

apás tváṃ dhúkṣe prathamā́ urvárā́ áparā vaśé | tṛtī́yaṃ rā́ṣṭraṃ dhúkṣe’nnaṃ kṣīráṃ vaśé tvám

English Translation (Griffith/Whitney)

The Waters thou milkest forth—first; the fertile field next—under mastery. Thirdly thou milkest forth the realm: food, milk—under mastery art thou.

Word by Word

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) / आपस्

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धुक्षे: you milk / draw (out)
• धुक्षे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु)

• प्रथमा: the first
• प्रथमा: (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• उर्वरा: the fertile field/soil
• उर्वरा: अधिकारण (स्रोत/आश्रय-भावेन) / कर्म (अर्थतः ‘from the fertile field’)
• Type: Noun
• Root: उर्वरा (प्रातिपदिक)

• अपरा: the second
• अपरा: (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)

• वशे: in (your) control/power
• वशे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)

• तृतीयम्: the third
• तृतीयम्: (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)

• राष्ट्रम्: realm/kingdom
• राष्ट्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)

• धुक्षे: you milk / draw (out)
• धुक्षे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु)

• अन्नम्: food
• अन्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)

• वशे: in (your) control/power
• वशे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa (hymn-level attribution varies)

Devata: Apah (Waters), Earth/Fertility (implicit), Rāṣṭra (personified polity), and the cow-as-model

Chandas: Anuṣṭubh-like (Atharvanic freer prosody)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"From foundational waters to settled, complete prosperity in the realm.","listener_experience":"Calm assurance of sufficiency; sense of ordered abundance.","intensity":4}