Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 5

दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामः स्वारब्धां वा यात्रासिद्धिं विघातयितुकामो मूले यात्रायां वा प्रहर्तुकामो यातव्यसंहितः पुनर्याचितुकामः प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रस्तस्मिन्नविश्वस्तो वा तदात्वे लाभमल्पमिच्छेत् आयत्यां प्रभूतम् ॥ कZ_०७.८.०५ ॥

durārabdhakarmāṇaṃ bhūyaḥ kṣayavyayābhyāṃ yoktukāmaḥ svārabdhāṃ vā yātrāsiddhiṃ vighātayitukāmo mūle yātrāyāṃ vā prahartukāmo yātavyasaṃhitaḥ punar yācitukāmaḥ pratyutpannārthakṛcchrastasminn aviśvasto vā tadātve lābham alpam icchet āyatyāṃ prabhūtam

If he wishes to entangle a party whose undertaking is hard to begin again in further loss and expenditure; or to obstruct the success of the other’s initiated expedition; or to strike at the root or during the expedition; or, being obliged to march, wishes to ask again; or, being in immediate financial distress and therefore not trusting that party—then he should seek a small gain now and a large gain later.

दुरारब्धकर्माणम्one whose operations are difficult to initiate
दुरारब्धकर्माणम्:
TypeNoun/Adjective (bahuvrīhi)
Rootकर्मन् (√कृ)
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग (विशेष्यः—शत्रुः/पुरुषः)
भूयःagain; further; more
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formअव्ययम् (पुनः/अधिकम्)
क्षयव्ययाभ्याम्by loss and by expenditure
क्षयव्ययाभ्याम्:
TypeNoun
Rootक्षय, व्यय
Formद्विवचनम्, तृतीया, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (instrumental dual)
योक्तुकामःwishing to yoke/apply (i.e., to subject)
योक्तुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√युज्
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
स्वारब्धाम्already begun (by oneself)
स्वारब्धाम्:
TypeAdjective
Rootआरब्ध (√रभ्/√रम्भ्)
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्ग (यात्रासिद्धिम् विशेषयति)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्ययम् (विकल्पार्थे)
यात्रासिद्धिम्the success of the campaign
यात्रासिद्धिम्:
TypeNoun
Rootसिद्धि, यात्रा
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्ग
विघातयितुकामःwishing to obstruct/destroy
विघातयितुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√घात् (वि-घातयति)
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
मूलेat the root; at the source
मूले:
TypeNoun
Rootमूल
Formएकवचनम्, सप्तमी, नपुंसकलिङ्ग (अधिकरणे)
यात्रायाम्in the campaign
यात्रायाम्:
TypeNoun
Rootयात्रा
Formएकवचनम्, सप्तमी, स्त्रीलिङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्ययम् (विकल्पार्थे)
प्रहर्तुकामःwishing to strike
प्रहर्तुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√हृ (प्र-हृ/प्र-हन्; प्रहर्तुम्)
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
यातव्यसंहितःhaving (the plea/necessity) of having to march
यातव्यसंहितः:
TypeAdjective
Rootसंहित (√धा/√हि?; here ‘संहित’ = ‘provided with/possessing’)
Formएकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
पुनःagain
पुनः:
TypeAdverb
Rootपुनः
Formअव्ययम्
याचितुकामःwishing to ask/beg again
याचितुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√याच्
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रःone in present/urgent financial difficulty
प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रः:
TypeNoun/Adjective
Rootकृच्छ्र, अर्थ
Formएकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
तस्मिन्in him; with regard to him
तस्मिन्:
TypePronoun
Rootतद्
Formएकवचनम्, सप्तमी, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग
अविश्वस्तःnot trusted; untrustworthy
अविश्वस्तः:
TypeAdjective
Rootअ-विश्वस्त (√श्वस्/√विश्वस्)
Formएकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्ययम् (विकल्पार्थे)
तदात्वेat that time; immediately
तदात्वे:
TypeNoun (time-adverbial)
Rootतदात्व
Formएकवचनम्, सप्तमी, नपुंसकलिङ्ग (कालाधिकरणे)
लाभम्gain
लाभम्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग
अल्पम्small; limited
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग (लाभम् विशेषयति)
इच्छेत्should desire/seek
इच्छेत्:
TypeVerb
Root√इष्
Formलोट्/विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
आयत्याम्in the future
आयत्याम्:
TypeNoun
Rootआयति
Formएकवचनम्, सप्तमी, स्त्रीलिङ्ग (कालाधिकरणे)
प्रभूतम्abundant; substantial
प्रभूतम्:
TypeAdjective
Rootप्रभूत
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग (लाभम्/फलम् implied)
O
opponent/partner with ongoing enterprise
S
state compelled to march (yātavya)

FAQs

Because immediate enforcement/trust is weak and conditions are fluid; deferring major extraction can be safer while keeping leverage for later.