Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

pūjāsaṃbhāramālokya tādṛśaṃ taṃ munīśvaraḥ | vismito'bhūnnirānando dakṣiṇā'śāṃ parityajan | uvāca madhuraṃ vākyaṃ vākyajñānaviśāradaḥ

Als der Herr der Weisen die so kärglichen Opfergaben erblickte, geriet er in Staunen und wurde freudlos, indem er die Hoffnung auf Dakṣiṇā aufgab; kundig im Erkennen der Rede, sprach er darauf sanfte Worte.

पूजासंभारम्the materials for worship
पूजासंभारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूजा + संभार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पूजायाः संभाराḥ)
आलोक्यhaving seen
आलोक्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-लोक् (धातु) (दर्शने) + ल्यप्
Formल्यबन्त (gerund), पूर्वकालिक
तादृशम्such
तादृशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतादृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मुनीश्वरःlord of sages
मुनीश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनाम् ईश्वरः)
विस्मितःastonished
विस्मितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-स्मि (धातु) (विस्मये) + क्त
Formभूतकर्तरि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) (सत्तायाम्)
Formलङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन
निरानन्दःjoyless
निरानन्दः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् + आनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुषः; विशेषणम्
दक्षिणा-आशाम्the hope for a fee
दक्षिणा-आशाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिणा + आशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षिणायाः आशा)
परित्यजन्abandoning
परित्यजन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु) (त्यागे) + शतृ
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘त्यजन्’ = abandoning
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) (वचने)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मधुरम्sweet
मधुरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाक्यज्ञानविशारदःskilled in understanding speech
वाक्यज्ञानविशारदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाक्य + ज्ञान + विशारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (वाक्यज्ञानस्य विशारदः)

Agastya (contextual continuation)

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Scene: The sage surveys the sparse worship items—simple clay vessels and minimal offerings—his face briefly clouded with disappointment; then he composes himself and prepares to speak kindly.

K
Kautsa (implied sage-lord)

FAQs

Even when disappointed, the wise restrain harshness and speak sweetly; dharma includes self-control in speech.

Ayodhyā’s sanctity is implicit in the moral drama of charity, hospitality, and sage-like restraint occurring there.

Pūjā is referenced through its saṃbhāras (materials), and dakṣiṇā as a customary offering is central to the episode.