Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 26

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा । नित्यकर्मनिवृत्तिः स्याद्यस्य पुंसोऽवशात्मनः । तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः

ajñānājjñānato vāpi rājādernigrahāttathā | nityakarmanivṛttiḥ syādyasya puṃso'vaśātmanaḥ | tenāpyatra vidhātavyaṃ prāyaścittaṃ prayatnataḥ

Ob aus Unwissenheit oder wissentlich—und ebenso durch ein Verbot des Königs und dergleichen—wenn bei einem Menschen in hilfloser Lage die täglichen Pflichtwerke (nitya-karma) ausfallen, dann soll auch er hier mit ernstem Eifer Prāyaścitta vollziehen.

अज्ञानात्from ignorance
अज्ञानात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootajñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतौ
ज्ञानतःknowingly
ज्ञानतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय: ‘knowingly’
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय, विकल्पार्थक
अपिeven
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, अपि-कार
राजादेःfrom (the action of) the king and others
राजादेः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootrājā (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी/षष्ठी (5th/6th), एकवचन; ‘राजा-आदि’ समाहार-निर्देशः, अत्र पञ्चमी (ablative: ‘due to restraint by king etc.’)
निग्रहात्from restraint/compulsion
निग्रहात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootnigraha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतौ (because of restraint/compulsion)
तथाalso
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (also)
नित्यकर्मनिवृत्तिःcessation of daily rites
नित्यकर्मनिवृत्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnitya (प्रातिपदिक) + karma (प्रातिपदिक) + nivṛtti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नित्यकर्मणः निवृत्तिः = cessation of daily duties)
स्यात्may occur/be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√as (अस्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्धक (whose)
पुंसःof a man
पुंसः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpumān (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अवशात्मनःof one with an uncontrolled/helpless self
अवशात्मनः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootavaśa (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; कर्मधारयः (अवशः आत्मा यस्य = one whose self is helpless/uncontrolled)
तेनthereby, for that reason
तेन:
Hetu (Cause/हेतु)
TypePronoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुं, तृतीया (3rd), एकवचन; तेन कारणेन (thereby/for that reason)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, अपि-कार (also/even)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक
विधातव्यम्should be performed
विधातव्यम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √dhā (धा) (तव्यत्-कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्तव्यता
प्रायश्चित्तम्expiation
प्रायश्चित्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootprāyaścitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
प्रयत्नतःwith effort
प्रयत्नतः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootprayatna (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb)

Agastya (narration continues)

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra (general)

Type: kshetra

Scene: A weary pilgrim, restrained by guards or burdened by hardship, is released and approaches a priest at Ayodhyā to perform expiation for missed daily rites; the scene emphasizes compassion and renewal.

R
Rājā (king)

FAQs

Even involuntary lapses in duty are to be healed through dharmic correction—prāyaścitta preserves spiritual integrity amid hardship.

Ayodhyā is again indicated by “atra,” as a fitting setting for rectifying missed nitya-karmas through expiation.

Prāyaścitta is prescribed for nitya-karma-nivṛtti (lapse of daily rites), even when caused by compulsion.