Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 60

ततः प्रादुरभूत्तत्र सहस्रफणमण्डितः । शेषश्चक्षुःश्रवाः श्रेष्ठः क्षितिं भित्त्वा सहस्रधा । सुरलोकात्सुरेन्द्रोऽपि समागादमरैः सह

tataḥ prādurabhūttatra sahasraphaṇamaṇḍitaḥ | śeṣaścakṣuḥśravāḥ śreṣṭhaḥ kṣitiṃ bhittvā sahasradhā | suralokātsurendro'pi samāgādamaraiḥ saha

Dann erschien dort Śeṣa, geschmückt mit dem Kranz von tausend Hauben, der Vorzüglichste, berühmt als „Augen und Ohren“ (allsehend, allhörend), indem er die Erde tausendfach spaltete und hervorbrach. Aus der Götterwelt kam auch Indra, der Herr der Devas, zusammen mit den Unsterblichen.

tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = 'thereupon/then'
prādurabhūtappeared/manifested
prādurabhūt:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु) + prādur (उपसर्ग/अव्यय)
Formलुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; प्रादुर्भू = 'to appear/manifest'
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Locative/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (देशवाचक)
sahasra-phaṇa-maṇḍitaḥadorned with a thousand hoods
sahasra-phaṇa-maṇḍitaḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsahasra (प्रातिपदिक) + phaṇa (प्रातिपदिक) + maṇḍita (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः (तत्पुरुष) = 'sahasra-phaṇaiḥ maṇḍitaḥ'
śeṣaḥŚeṣa
śeṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/संयोजक)
cakṣuḥ-śravāḥrenowned/illustrious (lit. eye-and-fame)
cakṣuḥ-śravāḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootcakṣus (प्रातिपदिक) + śravas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (विशेषण-विशेष्यभाव)
śreṣṭhaḥexcellent, best
śreṣṭhaḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kṣitimthe earth
kṣitim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkṣiti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
bhittvāhaving split/pierced
bhittvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootbhid (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/त्वा), अव्ययभाव; 'having split'
sahasradhāinto a thousand parts; a thousandfold
sahasradhā:
Kriya-viseshana (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootsahasradhā (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
suralokātfrom the world of the gods
suralokāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootsuraloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः = 'surāṇāṃ lokaḥ'
surendraḥthe lord of the gods (Indra)
surendraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsurendra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः = 'surāṇām indraḥ'
apialso
api:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (अपि = 'also/even')
samāgātcame/arrived
samāgāt:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु) + sam-ā (उपसर्ग)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; समागम् = 'to come/arrive'
amaraiḥwith the immortals (gods)
amaraiḥ:
Sahakari (Accompaniment/सहकारि)
TypeNoun
Rootamara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
sahatogether with
saha:
Sahakari (Accompaniment-marker/सह)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय (सह = 'together with')

Agastya

Tirtha: Sarayū-tīra (Śeṣa-prādurbhāva-sthāna)

Type: ghat

Scene: From the earth near the riverbank, Śeṣa erupts in a radiant manifestation, thousand hoods fanned like a jeweled canopy; the ground fissures dramatically; Indra descends with devas in the sky, clouds and light swirling.

Ś
Śeṣa (Ananta)
I
Indra (Śakra)
D
Devas (Amaras)
L
Lakṣmaṇa (context)

FAQs

When dharma and inner steadiness mature, the hidden divine order reveals itself—deities and cosmic powers respond.

Ayodhyā’s Sarayū region is implicitly glorified as a place where divine manifestations occur.

No new prescription here; it narrates a divine appearance following prior snāna and dhyāna.