Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 33

Devanagari script

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् । यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात् । ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले

Transliteration

ityetatkathitaṃ vipra ṛṇamocanasaṃjñakam | yatra snānena jantūnāmṛṇaṃ naśyati tatkṣaṇāt | ṛṇamocanatīrthaṃ tu pūrvataḥ sarayūjale

Translation

So, o Brahmane, ist der Ort namens Ṛṇamocana beschrieben worden, wo durch das Bad die Schuld der Wesen augenblicklich vergeht. Diese Ṛṇamocana-Tīrtha liegt im Osten, in den Wassern der Sarayū.

Word by Word

• इति: thus
• इति: वाक्यचिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण/समाप्तिसूचक

• एतत्: this
• एतत्: कर्म/विषय (Topic/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कथितम्: has been told
• कथितम्: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: √कथ् (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• ऋणमोचनसंज्ञकम्: named ‘Debt-removal’
• ऋणमोचनसंज्ञकम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ऋणमोचन + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ऋणमोचन इति संज्ञा यस्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; एतत्-विशेषण

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: where)

• स्नानेन: by bathing
• स्नानेन: करण (Means)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• जन्तूनाम्: of creatures/people
• जन्तूनाम्: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• ऋणम्: debt
• ऋणम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: ऋण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• नश्यति: perishes; is destroyed
• नश्यति: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √नश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्क्षणात्: immediately
• तत्क्षणात्: क्रियाविशेषण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (तत् क्षणात्), पञ्चमी-अर्थे अव्यय (immediately; from that moment)

• ऋणमोचनतीर्थम्: the Debt-removal tīrtha
• ऋणमोचनतीर्थम्: विषय/कर्म (Topic/Object)
• Type: Noun
• Root: ऋणमोचन + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ऋणमोचनं तीर्थम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तु: indeed; but
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)

• पूर्वतः: to the east
• पूर्वतः: क्रियाविशेषण/अधिकरण (Direction)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय, तद्धितान्त (तस्), दिशावाचक क्रियाविशेषण (to the east/eastward)

• सरयूजले: in the waters of the Sarayū
• सरयूजले: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: सरयू + जल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सरय्वाः जलम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

Speaker

Agastya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṛṇamocana Tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: vipra/brāhmaṇa interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at dawn step into the Sarayū at the eastern Ṛṇamocana spot; a priest guides sankalpa; subtle light suggests burdens lifting as water ripples around them.

Characters & Entities

• Ṛṇamocana Tīrtha
• Sarayū

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas connect inner relief (freedom from burdens) with outer sacred geography, making pilgrimage a lived path of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ṛṇamocana Tīrtha, situated in/at the Sarayū waters, described as lying to the east.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Ṛṇamocana Tīrtha for immediate destruction of debt.