Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

नागा यक्षाश्च गन्धर्वा अस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । ब्रह्मांडं निर्मितं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्

nāgā yakṣāśca gandharvā asminkṣetre vyavasthitāḥ | brahmāṃḍaṃ nirmitaṃ yena trailokyaṃ sacarācaram

Nāgas, Yakṣas und Gandharvas weilen fest gegründet in diesem heiligen Kṣetra. Hier ist Der, durch den das Brahmāṇḍa geformt wurde: die drei Welten mit allem Beweglichen und Unbeweglichen.

nāgāḥNāgas (serpent-beings)
nāgāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
yakṣāḥYakṣas
yakṣāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
gandharvāḥGandharvas
gandharvāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgandharva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
asminin this
asmin:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदik)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; सर्वनाम
kṣetrein the sacred place/field
kṣetre:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
vyavasthitāḥare stationed, established
vyavasthitāḥ:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु) + vi-ava (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
brahmāṇḍamthe cosmic egg, universe
brahmāṇḍam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक) + aṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन
nirmitamcreated, constructed
nirmitam:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeAdjective
Rootmā (धातु) + nir- (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (brahmāṇḍam) इत्यस्य विशेषणम्
yenaby whom
yena:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत् (relative pronoun)
trailokyamthe three worlds
trailokyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottri (संख्या) + loka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘त्रयः लोकाः’ इति द्विगु-समास
sa-cara-acaramwith the moving and the unmoving
sa-cara-acaram:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘सहित’) + cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समास (चर + अचर), ‘स’ = सहित (with)

Sārasvata (narrator/teacher) speaking to Bhojarāja (inferred from immediate context leading into Adhyāya 8 dialogue)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Devī (contextually)

Scene: A sacred grove and riverbank in Vastrāpatha: nāgas coiled near subterranean springs, yakṣas as guardian figures at the edges, gandharvas hovering with instruments; above, a vast translucent ‘cosmic egg’ motif containing the three worlds, hinting at the creator’s presence permeating the scene.

N
Nāga
Y
Yakṣa
G
Gandharva
T
Trailokya
B
Brahmāṇḍa

FAQs

A true tīrtha is not merely a location; it is a living sacred field where cosmic order and divine presence are palpably established.

Vastrāpatha-kṣetra in the Prabhāsa region (Vastrāpathakṣetra-māhātmya).

No specific ritual is prescribed here; the verse emphasizes the sanctity and cosmic scope of the kṣetra.