Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 81

यदा न पठते बालः स्तौति नो पितरं स्वकम् । दण्डेनाहत्य गुरुणा प्रह्लादः प्रेरितः पुनः । वदैकं वचनं शिष्य देहि मे गुरुदक्षिणाम्

yadā na paṭhate bālaḥ stauti no pitaraṃ svakam | daṇḍenāhatya guruṇā prahlādaḥ preritaḥ punaḥ | vadaikaṃ vacanaṃ śiṣya dehi me gurudakṣiṇām

Als der Knabe weder rezitieren noch seinen eigenen Vater preisen wollte, schlug ihn der Lehrer mit einem Stock und drängte Prahlāda erneut: „Sprich nur einen Satz, Schüler—gib mir die guru-dakṣiṇā, die Gabe an den Lehrer.“

yadāwhen
yadā:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
nanot
na:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
paṭhate(he) studies/recites
paṭhate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√paṭh (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
bālaḥthe boy
bālaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
stauti(he) praises
stauti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√stu (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
naḥour
naḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
pitaraṃfather
pitaraṃ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpitar (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
svakaṃhis own
svakaṃ:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पितरम्)
daṇḍenawith a stick/rod
daṇḍena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootdaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
āhatyahaving struck
āhatya:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√han (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund); उपसर्ग-आ (ā-√han)
guruṇāby the teacher
guruṇā:
Karta (Agent in gerund context/कर्ता)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
prahlādaḥPrahlāda
prahlādaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprahlāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
preritaḥwas impelled/urged
preritaḥ:
Karta (Subject in passive/कर्ता)
TypeVerb
Root√prer (धातु)
Formकृदन्त-क्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति-वाचक-अव्यय (adverb)
vadasay
vada:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vad (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
ekaṃone
ekaṃ:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वचनम्)
vacanaṃword/statement
vacanaṃ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
śiṣyaO disciple
śiṣya:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootśiṣya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
dehigive
dehi:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√dā (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
meto me
me:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formचतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; सर्वनाम
guru-dakṣiṇāmteacher’s fee
guru-dakṣiṇām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक) + dakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुरोः दक्षिणा)

Narrator (then direct speech by the Guru/teacher)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (within Prabhāsa)

Type: kshetra

Listener: Pilgrim-audience/ṛṣi interlocutor in the mahatmya frame (contextual)

Scene: A young Prahlāda stands before a stern teacher holding a staff; the boy refuses to recite praise of his father, embodying fearless devotion amid a classroom-like setting.

P
Prahlāda
G
Guru (teacher)

FAQs

Education without dharma becomes coercion; true wisdom cannot be forced when conscience is anchored in devotion.

The verse is part of the Vastrāpathakṣetra-māhātmya narrative in Prabhāsa-khaṇḍa.

Guru-dakṣiṇā is mentioned as the traditional offering to one’s teacher, though here it is demanded in a coercive context.