Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

ईश्वर उवाच । प्रकृतिश्च ततो बुद्धिरहंकारस्ततोऽभवत् । तन्मात्रपंचकं तस्मादेषा प्रकृतिरष्टधा

īśvara uvāca | prakṛtiśca tato buddhirahaṃkārastato'bhavat | tanmātrapaṃcakaṃ tasmādeṣā prakṛtiraṣṭadhā

Īśvara sprach: „Zuerst ist Prakṛti; aus ihr entsteht Buddhi (Erkenntniskraft), und aus Buddhi entsteht Ahaṃkāra (Ichheit). Daraus gehen die fünf Tanmātras (feinstofflichen Elemente) hervor. So wird Prakṛti als achtfach bezeichnet.“

ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रकृतिःPrakṛti (primordial nature)
प्रकृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
ततःfrom that; thereafter
ततः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक-अव्यय (ablatival adverb: 'from that/thereafter')
बुद्धिःintellect (buddhi)
बुद्धिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अहंकारःego-sense (ahaṃkāra)
अहंकारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthereafter; from that
ततः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (thereafter/from that)
अभवत्arose, came to be
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तन्मात्रपञ्चकम्the set of five tanmātras
तन्मात्रपञ्चकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतन्मात्र (प्रातिपदिक) + पञ्चक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तन्मात्राणां पञ्चकम्)
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
Formअपादानार्थक-प्रयोग (ablatival form used adverbially: 'from that')
एषाthis
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (प्रकृतिः इति)
प्रकृतिःPrakṛti
प्रकृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अष्टधाeightfold
अष्टधा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअष्टधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'in eightfold manner')

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Listener: King (nṛpa)

Scene: A cosmic genealogy: Prakṛti as the primordial matrix; from it a radiant buddhi-lotus; from buddhi a branching ahaṃkāra node; from that five subtle petals (tanmātras) labeled by symbols (sound, touch, form, taste, smell).

Ī
Īśvara
P
prakṛti
B
buddhi
A
ahaṃkāra
T
tanmātra

FAQs

Understanding the chain of manifestation—from Prakṛti through intellect and ego to subtle elements—helps loosen identification with the body-mind complex.

While the verse is philosophical, it is transmitted within the Vastrāpatha-kṣetra Māhātmya of Prabhāsa, framing the site as a locus for liberating instruction.

None; the passage provides metaphysical enumeration (tattva-nirdeśa).