Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 31

इति ज्ञात्वा समा रूढो वामनो गिरिमूर्द्धनि । ऐरावतपदाक्रांत्या यत्र तोयं विनिःसृतम्

iti jñātvā samā rūḍho vāmano girimūrddhani | airāvatapadākrāṃtyā yatra toyaṃ viniḥsṛtam

So wissend stieg Vāmana zum Bergkamm empor—dorthin, wo Wasser aus der Spur von Airāvatas Fußtritt hervorquoll.

इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणार्थक (thus)
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया (having known)
समाःlevel (grounds)
समाः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of an implied ‘भूमयः/समाः’ = level grounds)
रूढःhaving ascended; mounted
रूढः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootरुह् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग; ‘वामनः’ इत्यस्य विशेषण
वामनःVāmana (the dwarf form)
वामनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गिरिमूर्द्धनिon the mountain-top
गिरिमूर्द्धनि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (गिरेः मूर्धा), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ऐरावतपदाक्रांत्याby the trampling/step of Airāvata
ऐरावतपदाक्रांत्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऐरावत (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + आक्रान्ति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ऐरावतस्य पद-आक्रान्तिः), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-स्थानवाचक (relative adverb: where)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विनिःसृतम्has flowed out; issued forth
विनिःसृतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि: + वि + सृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘तोयम्’ इत्यस्य विशेषण

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Tirtha: Airāvatapadākrānta-toya (the spring released by Airāvata’s footprint) at Vastrāpatha

Type: kund

Scene: Vāmana, in brāhmaṇa form, stands on a wind-swept summit; beside him a rock bears the impression of Airāvata’s massive foot, from which a clear stream bursts forth and cascades down the slope.

V
Vāmana
A
Airāvata
I
Indra

FAQs

Sacred geography is revealed through divine acts—tīrthas arise from the presence and movements of exalted beings.

A mountain-top water-source (tīrtha) at Vastrāpathakṣetra, said to have emerged from Airāvata’s footprint.

Implicitly, pilgrimage to the mountain crest and reverent engagement with the emerged water-source (tīrtha).