Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

वृषभेश्वरनामाभूत्तस्य लिंगस्य भामिनि । ममैव वाहनं योऽसौ धर्मोयं वृषरूपधृक्

Transliteration

vṛṣabheśvaranāmābhūttasya liṃgasya bhāmini | mamaiva vāhanaṃ yo'sau dharmoyaṃ vṛṣarūpadhṛk

Translation

O strahlende Frau, jener Liṅga wurde damals Vṛṣabheśvara genannt. Denn eben jener Stier—der die Gestalt des Dharma trägt—ist wahrlich mein eigenes heiliges Reittier (Vāhana).

Word by Word

• वृषभेश्वरनाम: the name ‘Vṛṣabheśvara’
• वृषभेश्वरनाम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषभेश्वर-नाम (प्रातिपदिक; वृषभ-ईश्वर + नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वृषभेश्वरस्य नाम)

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्य: of that
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• भामिनि: O radiant lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• मम: my
• मम: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)

• वाहनम्: vehicle/mount
• वाहनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• धर्मः: Dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• वृषरूपधृक्: bearing the form of a bull
• वृषरूपधृक्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृष-रूप-धृक् (प्रातिपदिक; वृष + रूप + धृक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (वृषरूपं धारयति इति); विशेषणम् (धर्मः/अयम्)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛṣabheśvara (liṅga) in Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhāminī/Varavarṇinī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A radiant liṅga titled Vṛṣabheśvara stands in a shrine; beside it Nandin the bull, serene and powerful, symbolizing Dharma; the narrator addresses the radiant lady.

Characters & Entities

• Vṛṣabheśvara (Liṅga-name)
• Bhāminī (Pārvatī)
• Vṛṣa (Bull/Nandin motif)
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma supports devotion: the bull symbolizes righteous order and also Śiva’s intimate association with the dharmic principle.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, through the liṅga titled Vṛṣabheśvara in the third kalpa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse provides the theological rationale behind the liṅga-name (bull/Dharma/Śiva’s vāhana).