Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

दक्षिणे सागरस्तद्वद्भद्रा नद्युत्तरे मता । एवं सीमासमायुक्तं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

dakṣiṇe sāgarastadvadbhadrā nadyuttare matā | evaṃ sīmāsamāyuktaṃ kṣetraṃ dvādaśayojanam

Im Süden liegt der Ozean, und im Norden gilt der Fluss Bhadrā als Grenze. So ist das kṣetra mit diesen Grenzen versehen und erstreckt sich über zwölf Yojanas.

दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular: 'in the south'
सागरःthe ocean
सागरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formअव्यय; उपमानार्थक (comparative particle): 'likewise/in the same way'
भद्राBhadrā (river)
भद्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular (river-name)
नदीriver
नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular; apposition to 'भद्रा'
उत्तरेin the north
उत्तरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular: 'in the north'
मताis considered/held to be
मता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकर्मणि कृदन्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'is considered' (agreeing with भद्रा नदी)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
सीमासमायुक्तम्endowed with boundaries
सीमासमायुक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसीमा + सम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुष: 'सीमाभिः समायुक्तम्' (endowed with boundaries); क्त-प्रत्यय PPP
क्षेत्रम्the kṣetra
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
द्वादशयोजनम्twelve-yojana (in extent)
द्वादशयोजनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश + योजन (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समास: 'twelve-yojana (in extent)'

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya narrative style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (sāgara–Bhadrā boundary)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: A wide sacred map: the kṣetra shown as a band of land with the ocean to the south (waves, horizon) and a river to the north (flowing line), with a caption ‘dvādaśa-yojana’ indicating the total extent.

S
Sāgara (Ocean)
B
Bhadrā Nadī
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Pilgrimage in Purāṇic dharma is anchored in sacred geography; knowing the kṣetra’s limits supports disciplined, intentional worship.

Prabhāsa-kṣetra, measured and bounded by the ocean to the south and the Bhadrā river to the north.

No direct prescription; the verse provides the kṣetra’s extent (dvādaśa-yojana) for pilgrimage planning and kṣetra-understanding.