Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 47

धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् । सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् । तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम्

dhāreśvarātpunaścānyadgaṃgodbhedamiti smṛtam | sārasvataṃ tathā gāṃgaṃ yatraikaṃ saṃsthitaṃ jalam | tasmādanyatparaṃ tīrthaṃ puṃḍarīkaṃ tataḥ param

Von Dhāreśvara aus gibt es wiederum einen anderen Ort, bekannt als Gaṅgodbheda, wo die Wasser der Sarasvatī und der Gaṅgā als ein einziges Wasser verweilen. Darüber hinaus liegt ein weiteres höchstes Tīrtha, Puṇḍarīka, und noch darüber hinaus (ein weiteres).

dhāreśvarātfrom Dhāreśvara
dhāreśvarāt:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootdhāreśvara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन (अपादान)
punasagain/further
punas:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunas (अव्यय)
Formअव्यय; adverb
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
anyatanother
anyat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/नाम)
gaṅgā-udbhedamGaṅgā’s emergence (Gaṅgodbheda)
gaṅgā-udbhedam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgaṅgā (प्रातिपदिक) + udbheda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: गङ्गायाः उद्भेदः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
itithus/“called”
iti:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
smṛtamis said
smṛtam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु)
Formकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि/भावे
sārasvatamSarasvat-related
sārasvatam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsārasvata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (जलम्)
tathālikewise
tathā:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (adverb: likewise)
gāṅgamGaṅgā-related
gāṅgam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootgāṅga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (जलम्)
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध-बोधक (relative adverb: where)
ekamone/single
ekam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (जलम्)
saṃsthitamis situated/stands
saṃsthitam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√sthā (धातु)
Formकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणवत् (स्थितम् = 'situated/standing')
jalamwater
jalam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
tasmātfrom that
tasmāt:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
anyatanother
anyat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)
paramfurther/next
param:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)
tīrthamtirtha
tīrtham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
puṃḍarīkamPuṃḍarīka (name of a tirtha)
puṃḍarīkam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpuṃḍarīka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तीर्थ-नाम
tataḥfrom there/thereafter
tataḥ:
Apadana (Ablative sense/अपादान)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अपादानार्थक/क्रमवाचक (from there/then)
paramnext/further
param:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Gaṅgodbheda; Puṇḍarīka (beyond Dhāreśvara)

Type: sangam

Listener: Likely a goddess/Devī or interlocutor (explicit address appears in v.51; here implied continuity)

Scene: A pilgrim-route tableau: Dhāreśvara in the distance; at Gaṅgodbheda two river-deities (Gaṅgā and Sarasvatī) merge into a single luminous stream; ahead, a lotus-emblem (puṇḍarīka) marks the ‘supreme’ tīrtha.

D
Dhāreśvara
G
Gaṅgodbheda
S
Sarasvatī
G
Gaṅgā
P
Puṇḍarīka-tīrtha

FAQs

Unity of sacred streams symbolizes unity of dharma—different divine currents converge for the benefit of pilgrims.

Gaṅgodbheda (where Sarasvatī and Gaṅgā waters are said to be one) and Puṇḍarīka-tīrtha, following Dhāreśvara.

No explicit prescription is stated; the context strongly implies tīrtha-snāna and worship at the confluence-like site.