Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

और्व उवाच । एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम । एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात्

Transliteration

aurva uvāca | eṣa eva nivṛtto'haṃ tava vākyena sattama | eṣa vahnirmayotsṛṣṭaḥ sa vibho tava śāsanāt

Translation

Aūrva sprach: „Durch dein Wort allein, o Bester der Tugendhaften, habe ich wahrlich innegehalten. Dieses Feuer, das ich freigesetzt habe — o Mächtiger — wird nach deinem Gebot handeln.“

Word by Word

• और्वः: Aurva (sage)
• और्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: और्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Pronoun: this)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• निवृत्तः: withdrawn/ceased
• निवृत्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि-√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषण

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• वाक्येन: by (your) word/command
• वाक्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• सत्तम: O best of the good
• सत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वह्निः: fire
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• उत्सृष्टः: released/let loose
• उत्सृष्टः: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्-√सृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वह्निः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सः: he/that (fire)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• शासनात्: from (your) command; due to your order
• शासनात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शासन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

Speaker

Aūrva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Aūrva speaks with humility: he has desisted by Brahmā’s word; the released fire stands personified, awaiting command—fierce yet disciplined.

Characters & Entities

• Aūrva
• Brahmā
• Vahni (fire)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Greatness is shown not only in power but in restraint and obedience to dharmic authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader glorification is of Prabhāsakṣetra through its sacred histories (māhātmya-kathā).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse centers on compliance and the redirection of destructive energy.