Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 105

Devanagari script

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

Transliteration

śeṣahavyena yatpṛktamabhibhūtaṃ gurorhaviḥ | adharottarasvāreṇa jajñe tadvarṇavaikṛtam

Translation

Als die Opfergabe des Lehrers, mit dem verbleibenden Opferanteil vermischt, von diesem überwältigt wurde, entstand eine Verzerrung des Klanges—durch tiefe und hohe Intonation—wodurch Silben und Lautgestalt sich wandelten.

Word by Word

• शेषहव्येन: with the remaining oblation
• शेषहव्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक) + हव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (शेषस्य हव्यम्)

• यत्: which (that)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• पृक्तम्: mixed
• पृक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पृच् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• अभिभूतम्: overpowered, dominated
• अभिभूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अभि+भू (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• गुरोः: of the teacher (Bṛhaspati)
• गुरोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• हविः: the oblation
• हविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अधर-उत्तर-स्वारेण: by a low-and-high accent (intonation)
• अधर-उत्तर-स्वारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अधर (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (अधरश्च उत्तरश्च—स्वरः/स्वरेण इति अर्थे)

• जज्ञे: was born, arose
• जज्ञे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणरूपेण

• वर्णवैकृतम्: a distortion of sound/phoneme
• वर्णवैकृतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक) + वैकृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्णस्य वैकृतम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (contextual attribution for Prabhāsa-khaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A preceptor’s oblation is shown being mixed with leftover havis; the air vibrates with visibly ‘warped’ syllables as low/high intonations clash, while sages react to the phonetic distortion.

Characters & Entities

• guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual and sacred speech require precision; careless mixing and improper intonation can distort dharma-bearing utterance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader narrative belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya, the glorification of Prabhāsa (Somnātha region), though this verse focuses on a ritual-phonetic etiology.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it highlights the importance of correct handling of havis (oblations) and proper svara (intonation).