Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

ऋषितोयेति तन्नाम कथं ख्यातं धरातले । कथं सा पुनरायाता देवदारुवने शुभे

ṛṣitoyeti tannāma kathaṃ khyātaṃ dharātale | kathaṃ sā punarāyātā devadāruvane śubhe

Wie wurde sie auf Erden unter dem Namen „Ṛṣitoyā“ bekannt? Und wie kam sie wiederum in den glückverheißenden Devadāru-Wald zurück?

ऋषितोयाṚṣitoyā (river)
ऋषितोया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषितोया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नामरूपेण)
इतिthus (called)
इति:
Sambandha (Quotative/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशसूचक निपात
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नाम)
नामname
नाम:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कथम्how
कथम्:
Sambandha (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
ख्यातम्became known
ख्यातम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘(कथं) ख्यातम्’ = ‘how became known’
धरातलेon the earth
धरातले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरा-तल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
कथम्how
कथम्:
Sambandha (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण
साshe (that river)
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण (again)
आयाताcame / arrived
आयाता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-या (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (क्त) ‘आयात’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (she came)
देवदारुवनेin the deodar forest
देवदारुवने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेवदारु-वन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
शुभेauspicious
शुभे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवदारुवने)

Devī

Tirtha: Ṛṣitoyā

Type: kund

Listener: Īśvara (Śiva)

Scene: Devī asks two pointed questions: the etymology/fame of ‘Ṛṣitoyā’ and her ‘return’ to the auspicious Devadāru forest; visual emphasis on a sacred grove and a luminous watercourse reappearing.

Ṛṣitoyā
D
Devadāruvana

FAQs

Purāṇas treat names and journeys of rivers/places as sacred history (etiology) that encodes dharma and tīrtha-power.

Ṛṣitoyā and the Devadāruvana locale connected to the Prabhāsa-kṣetra māhātmya.

None explicitly; the verse asks for the origin-story that typically grounds later prescriptions like snāna, dāna, and vrata.