Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्

Transliteration

tiryagyonyāṃ samutpannaḥ kṛpaṇaḥ śaśako hyayam | asmābhiḥ sparddhate tasmāttato bhayamupasthitam

Translation

„Dieser erbärmliche Hase ist in einem Tierleib geboren, und dennoch wagt er, mit uns zu wetteifern. Darum ist ihretwegen Furcht in uns aufgestiegen.“

Word by Word

• तिर्यग्योन्याम्: in an animal womb/species
• तिर्यग्योन्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तिर्यक् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (तिर्यग्-योनिः); स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• समुत्पन्नः: born/arisen
• समुत्पन्नः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle/क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि

• कृपणः: wretched/pitiable
• कृपणः: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृपण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (शशकस्य)

• शशकः: the hare
• शशकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• अस्माभिः: with us/by us
• अस्माभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम्

• स्पर्द्धते: competes with
• स्पर्द्धते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पर्ध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Ablative cause/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-प्रयोगे अव्ययीभाववत् (ablative adverbial: therefore/from that)

• ततः: then/thereupon
• ततः: Sambandha (Adverbial link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थे/हेतौ अव्यय

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• उपस्थितम्: has arisen/come
• उपस्थितम्: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (भयस्य)

Speaker

Tridaśas (Devas), in narrative dialogue

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirers / ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A council of devas or celestial beings reacting with alarm and indignation to a small hare; the hare stands boldly, suggesting a karmic or tīrtha-born empowerment.

Characters & Entities

• Tridaśa (Devas)
• Śaśaka (hare)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride and rivalry can create fear even among the powerful; humility is a key purāṇic virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within the Prabhāsakṣetramāhātmya of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this verse; it is narrative setup within the site’s māhātmya.