Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 238

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये हिरण्यानदीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyā saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye hiraṇyānadīmāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭātriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

So endet im heiligen Skanda-Mahāpurāṇa, in der Saṃhitā von einundachtzigtausend Versen, im siebten Buch—Prabhāsa Khaṇḍa—im ersten Abschnitt, dem Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, das Kapitel mit dem Titel „Beschreibung der Herrlichkeit des Flusses Hiraṇyā“, nämlich Kapitel 238.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (उपपद) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः); नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे लोके प्रचलित-ग्रन्थनाम; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (अधिकरण)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्याप्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: समासः द्विगुः (एकाशीति-सहस्री = 81,000); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; संहितायाम् इति विशेषणम्

• संहितायाः: of the Saṃhitā
• संहितायाः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; प्रभासखण्डे इति विशेषणम्

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (प्रभासस्य खण्डः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये इति विशेषणम्

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: in the (section on) the greatness of Prabhāsa-kṣetra
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• हिरण्यानदीमाहात्म्यवर्णनम्: the description of the greatness of the Hiraṇyā river
• हिरण्यानदीमाहात्म्यवर्णनम्: Karta (Topic/विषय)
• Type: Noun
• Root: हिरण्या (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (हिरण्यानद्याः माहात्म्यस्य वर्णनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition marker/नाम)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (designation marker: 'named/called')

• अष्टात्रिंशदुत्तरद्विशततमः: the 238th
• अष्टात्रिंशदुत्तरद्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टात्रिंशत् (संख्या) + उत्तर (प्रातिपदिक) + द्विशत (संख्या) + तम (तद्धित)
• Form: समासः तत्पुरुषः (द्विशततमः + अष्टात्रिंशदुत्तरः = 238th); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अध्यायः इति विशेषणम्

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Redactor/Compiler (colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hiraṇyānadī (within Prabhāsa-kṣetra)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style colophon panel: sages and a scribe conclude the ‘Hiraṇyānadī-māhātmya’ chapter; the river is shown as a golden stream beside Prabhāsa shrines, with a concluding flourish and chapter title.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Prabhāsa-kṣetra Māhātmya
• Hiraṇyā nadī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon that preserves the structure and transmission of the text by recording the chapter’s title and placement.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hiraṇyā river/tīrtha within Prabhāsa-kṣetra (by chapter title reference).

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this verse is an editorial chapter-conclusion marker.