Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

Devanagari script

कलौ युगे च संप्राप्ते तद्ध्रुवेश्वरसंज्ञितम् । संस्थितं चोत्तरेशाने तस्मात्पाशुपतेश्वरात्

Transliteration

kalau yuge ca saṃprāpte taddhruveśvarasaṃjñitam | saṃsthitaṃ cottareśāne tasmātpāśupateśvarāt

Translation

Wenn das Kali-Yuga eintritt, wird eben dieser Liṅga Dhruveśvara genannt und er verweilt nordöstlich von Pāśupateśvara.

Word by Word

• कलौ: in Kali (age)
• कलौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• युगे: in the age
• युगे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• संप्राप्ते: when (it) had come
• संप्राप्ते: Adhikarana (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्राप्त (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, √आप्/√प्राप् (धातु) ‘प्राप्तौ’)
• Form: सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; (सप्तमी-absolute) ‘संप्राप्ते (सति)’ = ‘when (it) had arrived’

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र ‘लिङ्गम्’ इत्यनुस्यूतम् (that liṅga)

• ध्रुवेश्वरसंज्ञितम्: named ‘Dhruveśvara’
• ध्रुवेश्वरसंज्ञितम्: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुवेश्वर (प्रातिपदिक; ध्रुव + ईश्वर, षष्ठी-तत्पुरुष) + संज्ञित (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, सम् + √ज्ञा (धातु) ‘ज्ञाने’/संज्ञा-करणे)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘ध्रुवेश्वर-इति संज्ञितम्’ (named Dhruveśvara)

• संस्थितम्: situated, established
• संस्थितम्: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्थित (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, √स्था (धातु) ‘स्थितौ’)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तत्’/‘लिङ्गम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• उत्तरेशाने: in the north-east
• उत्तरेशाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) + ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘उत्तरः ईशानः’ इति कर्मधारयसमासः; स्थानवाचक-सप्तमी

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• पाशुपतेश्वरात्: from Pāśupateśvara
• पाशुपतेश्वरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाशुपत (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पाशुपतस्य ईश्वरः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषसमासः

Speaker

Śiva (inferred from continuous kṣetra-self-description across the passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhruveśvara (formerly Mahānāla in this narrative sequence)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred map-like scene: Pāśupateśvara shrine in the foreground, and to its north-east a second liṅga labeled Dhruveśvara, with a subtle compass of directions and the īśāna corner glowing.

Characters & Entities

• Kali-yuga
• Dhruveśvara
• Pāśupateśvara
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in Kali Yuga, the kṣetra preserves stable (‘dhruva’) anchors of grace through named forms of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, specifically the spatial relation between Dhruveśvara and Pāśupateśvara shrines.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse provides sacred-site orientation (north-east of Pāśupateśvara).