Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

तस्य नादेन महता देवी तत्र समागता । पृच्छती कारणं तत्र तत्कुण्डस्य समीपगा । तेन कुण्डेश्वरी ख्याता कुण्डं शंखोदकं स्मृतम्

tasya nādena mahatā devī tatra samāgatā | pṛcchatī kāraṇaṃ tatra tatkuṇḍasya samīpagā | tena kuṇḍeśvarī khyātā kuṇḍaṃ śaṃkhodakaṃ smṛtam

Von jenem mächtigen Klang herbeigerufen, kam die Göttin dorthin. Als sie sich dem Kuṇḍa näherte, fragte sie nach dem Grund. Daher wurde sie als Kuṇḍeśvarī berühmt, und jener Teich wurde als Śaṅkhodaka, „Muschelwasser“, in Erinnerung behalten.

तस्यof that (his/its)
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
नादेनby the sound
नादेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
महताgreat
महता:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying नादेन)
देवीthe Goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
समागताarrived
समागता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्तम् (past participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगे ‘came/arrived’
पृच्छतीasking
पृच्छती:
Kriya (Action as participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कृदन्तम् (present active participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; देवी-विशेषणम्
कारणम्the reason
कारणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम्
तत्-कुण्डस्यof that pond
तत्-कुण्डस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative: ‘of that pond’); पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
समीपगाhaving gone near; near-by
समीपगा:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीप (प्रातिपदिक) + ग (गम्-धातुज)
Formउपपद-तत्पुरुष/नञ्-रहितः; ‘समीपं गच्छति/गता’ इति अर्थे; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; देवी-विशेषणम्
तेनtherefore; by that
तेन:
Hetu/Karana (Cause/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
कुण्डेश्वरीLady of the pond (Kuṇḍeśvarī)
कुण्डेश्वरी:
Karta/Pratipadyam (Subject/Name)
TypeNoun
Rootकुण्ड + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (‘कुण्डस्य ईश्वरी’); स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
ख्याताwas known (as)
ख्याता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रसिद्धा/नाम्ना विख्याता’
कुण्डम्the pond
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), एकवचनम्; अत्र ‘स्मृतम्’ इत्यस्य कर्म (Acc.)
शंखोदकम्Śaṅkhodaka (conch-water)
शंखोदकम्:
Samjna (Apposition/नाम)
TypeNoun
Rootशंख + उदक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-सम्भवः (‘शंखस्य उदकम्’/‘शंखोदकं नाम’); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; कुण्डस्य नाम
स्मृतम्is called/remembered as
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘कथितम्/उच्यते’

Narrator (contextual Purāṇic narration within Prabhāsakṣetra Māhātmya)

Tirtha: Śaṅkhodaka-kuṇḍa

Type: kund

Listener: Devī (as character within the narrative)

Scene: A mighty conch resonance rolls across Prabhāsa; Devī appears, moving toward the kuṇḍa, questioning its cause. The pond is henceforth called Śaṅkhodaka, and Devī is hailed as Kuṇḍeśvarī.

D
Devī
K
Kuṇḍeśvarī
Ś
Śaṅkhodaka-kuṇḍa

FAQs

Divine presence responds to sacred signs; when Devī sanctifies a spot, it becomes a named tīrtha and a living locus of devotion.

Śaṅkhodaka-kuṇḍa at Prabhāsa, associated with Devī as Kuṇḍeśvarī.

No explicit injunction here; it primarily explains the tīrtha’s naming and Devī’s manifestation near the kuṇḍa.