Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

ऐंद्रं मूलं तथाषाढा पृष्ठे तु त्रितयं स्मृतम् । आषाढा श्रवणं चैव धनिष्ठा चात्र शब्दिता

Transliteration

aiṃdraṃ mūlaṃ tathāṣāḍhā pṛṣṭhe tu tritayaṃ smṛtam | āṣāḍhā śravaṇaṃ caiva dhaniṣṭhā cātra śabditā

Translation

Auf dem Rücken wird die Dreiheit als Aiṃdra (Jyeṣṭhā), Mūla und Āṣāḍhā in Erinnerung gehalten. Hier werden auch Āṣāḍhā, Śravaṇa und Dhaniṣṭhā als die zugehörige Gruppe genannt.

Word by Word

• ऐन्द्रम्: Aiन्द्र (Jyeṣṭhā nakṣatra)
• ऐन्द्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऐन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — नक्षत्रनाम (ज्येष्ठा)

• मूलम्: Mūla (nakṣatra)
• मूलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb)

• आषाढा: Āṣāḍhā (nakṣatra)
• आषाढा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आषाढा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम (पूर्वाषाढा/उत्तराषाढा)

• पृष्ठे: on the back
• पृष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — 'on the back'

• तु: indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषार्थक (particle: 'but/indeed')

• त्रितयम्: a triad
• त्रितयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्मृतम्: is stated
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'is said/remembered'

• आषाढा: Āṣāḍhā
• आषाढा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आषाढा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम

• श्रवणम्: Śravaṇa (nakṣatra)
• श्रवणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारणार्थक (particle: 'only/indeed')

• धनिष्ठा: Dhaniṣṭhā (nakṣatra)
• धनिष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनिष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb: 'here')

• शब्दिता: is called
• शब्दिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शब्द् (धातु) + इत (कृत्) + आ (स्त्री)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'is called/termed'

Speaker

Unspecified (contextual narrator within Prabhāsakṣetra Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A broad-backed tortoise fills the composition; two triadic constellations appear as layered bands on the shell—one band labeled Jyeṣṭhā–Mūla–Āṣāḍhā, another band Āṣāḍhā–Śravaṇa–Dhaniṣṭhā—suggesting alternate/extended grouping; the teacher indicates ‘pṛṣṭhe’ (on the back) with a stylus.

Characters & Entities

• Jyeṣṭhā (Aiṃdra)
• Mūla
• Āṣāḍhā
• Śravaṇa
• Dhaniṣṭhā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred knowledge traditions map the sky onto divine form—teaching that dharma includes understanding the ordered universe.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is cosmological; the tirtha frame is Prabhāsakṣetra, but no particular shrine or bathing spot is singled out here.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.