Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

आदि गुह्याष्टकं ह्येतत्तेजस्तत्त्वे प्रतिष्ठितम् । गया चैव कुरुक्षेत्रं तीर्थं कनखलं तथा

Transliteration

ādi guhyāṣṭakaṃ hyetattejastattve pratiṣṭhitam | gayā caiva kurukṣetraṃ tīrthaṃ kanakhalaṃ tathā

Translation

Diese „Urtümliche geheime Achtzahl“ ist wahrlich im Prinzip des Tejas, der strahlenden Kraft, gegründet. Gayā, Kurukṣetra und ebenso das Tīrtha von Kanakhala sind darin eingeschlossen.

Word by Word

• आदि: prime/first
• आदि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of guhyāṣṭakam)

• गुह्याष्टकम्: the set of eight secret [tīrthas]
• गुह्याष्टकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुह्य + अष्टक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—अष्टौ गुह्यानि इति द्विगु

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तेजस्तत्त्वे: in the principle/essence of tejas
• तेजस्तत्त्वे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् + तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तेजसः तत्त्वम् इति षष्ठी-तत्पुरुष; सप्तमी—‘in the principle of radiance’

• प्रतिष्ठितम्: is established
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘स्थापितम्/स्थितम्’

• गया: Gayā (name)
• गया: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (स्थलनाम; enumerative object)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• एव: also/indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात

• कुरुक्षेत्रम्: Kurukṣetra (name)
• कुरुक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुरु + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कुरूणां क्षेत्रम् इति षष्ठी-तत्पुरुष

• तीर्थम्: a sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कनखलम्: Kanakhala (name)
• कनखलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कनखल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (स्थलनाम), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise/also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

Speaker

Skanda (deduced from section context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Guhyāṣṭaka (Ādi-guhyāṣṭaka) anchored in Tejas; includes Gayā, Kurukṣetra, Kanakhala

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A sage reveals a secret ‘octad’ of tīrthas as luminous nodes within a radiant Tejas-mandala; distant iconic landscapes—Gayā’s śrāddha-ghāṭs, Kurukṣetra’s dharma-field, Kanakhala’s Gaṅgā ford—appear as miniature emblems orbiting a central light.

Characters & Entities

• Guhyāṣṭaka
• Tejas-tattva
• Gayā
• Kurukṣetra
• Kanakhala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are not only geographic; they are also arranged by tattva—here, a secret octad rooted in Tejas, the principle of spiritual radiance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gayā, Kurukṣetra, and Kanakhala are explicitly named as part of the Tejas-based Guhyāṣṭaka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct instruction; the verse classifies tīrthas by metaphysical principle, guiding contemplative pilgrimage.