Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते । तत्रास्ति कुण्डमपरं पवित्रं जलपूरितम् । तत्र स्नातो नरः सद्यः कुलं तारयतेऽखिलम्

Transliteration

evamuktvā tato vāṇī virarāma mahīpate | tatrāsti kuṇḍamaparaṃ pavitraṃ jalapūritam | tatra snāto naraḥ sadyaḥ kulaṃ tārayate'khilam

Translation

Nachdem dies gesprochen war, verstummte die Stimme, o König. Dort gibt es auch ein weiteres heiliges Becken, rein und mit klarem Wasser gefüllt. Wer darin badet, erlöst sogleich seine ganze Sippe.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of manner: “thus”)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriyā (अनुषङ्गिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिकक्रिया (having said)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/कालवाचक (then/from there)

• वाणी: speech; the voice (of the speaker)
• वाणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन (singular)

• विरराम: ceased; stopped
• विरराम: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• महीपते: O king
• महीपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th case/vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मही + पति)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb: “there”)

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कुण्डम्: a pond; a sacred pool
• कुण्डम्: Karma (कर्म) / Kriyā-viṣaya (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• अपरम्: another
• अपरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of कुण्डम्)

• पवित्रम्: holy; purifying
• पवित्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of कुण्डम्)

• जलपूरितम्: filled with water
• जलपूरितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + पूरित (कृदन्त, √पॄ/पूर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle: “filled”); तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः (जलैः/जलस्य पूरितम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (कर्ता) (as qualifier of नरः)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle: “bathed”)

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (immediately)

• कुलम्: family; lineage
• कुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन

• तारयते: saves; delivers
• तारयते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु) (तारयति-णिच्)
• Form: लट् (वर्तमान); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: “causes to cross/save”)

• अखिलम्: entire; whole
• अखिलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of कुलम्)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed ‘aparaṃ kuṇḍam’ (another sacred pool)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (mahīpati) within the frame-story

Visual Art Cues

Scene: A clear, water-filled kuṇḍa beside the hermitage; pilgrims descend steps, bathe, and offer water-libations; the atmosphere is pristine and sanctified.

Characters & Entities

• Gautamāśrama
• Kuṇḍa (sacred pool)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā (ritual bathing in a holy place) is portrayed as purifying not only the individual but also benefiting ancestors and descendants.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred kuṇḍa (pool) located at/near Gautamāśrama in the Arbuda Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in the holy kuṇḍa for immediate, far-reaching merit.