Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

न मे सरस्वती देवी जिह्वाग्रे परिवर्तते । कारणं नान्यदस्तीह मृत्योर्मम वरानने । दृष्टोऽकस्मात्त्वया चाहं ततो यास्यामि चान्यतः । मरणं हि मम श्रेयो मूकभावान्न जीवितम्

na me sarasvatī devī jihvāgre parivartate | kāraṇaṃ nānyadastīha mṛtyormama varānane | dṛṣṭo'kasmāttvayā cāhaṃ tato yāsyāmi cānyataḥ | maraṇaṃ hi mama śreyo mūkabhāvānna jīvitam

„Bei mir regt sich die Göttin Sarasvatī nicht auf der Spitze meiner Zunge. Es gibt hier keinen anderen Grund für mein Verlangen nach dem Tod, o Schönangesichtige. Du hast mich unerwartet erblickt; darum werde ich anderswohin gehen. Denn der Tod ist mir besser als ein Leben in stummer Sprachlosigkeit.“

not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
मेmy/to me
मे:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Genitive/Dative), एकवचन; अत्र षष्ठी (my)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
देवीgoddess
देवी:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सरस्वती-विशेषण/अप्पोजिशन
जिह्वाग्रेon the tip of the tongue
जिह्वाग्रे:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जिह्वायाः अग्रे)
परिवर्ततेmoves/turns (functions)
परिवर्तते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-वृत्/वर्त् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
कारणम्cause
कारणम्:
Pradhāna (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate)
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अन्यत्other
अन्यत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कारणम्-विशेषण
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
मृत्योःof death
मृत्योः:
Sambandha (Relation)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
वराननेO fair-faced one
वरानने:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (वरं आननं यस्याः)
दृष्टः(I was) seen
दृष्टः:
Kriya (Predicate participle)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (seen)
अकस्मात्suddenly
अकस्मात्:
Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात् (अव्यय)
Formआकस्मिकता-वाचक-अव्यय (adverb: suddenly)
त्वयाby you
त्वया:
Karta (Agent in passive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ततःtherefore/then
ततः:
Hetu/Apādāna (Therefore/From that)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्/ततः—अपादान/क्रमवाचक-अव्यय (therefore/from there)
यास्यामिI will go
यास्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अन्यतःelsewhere
अन्यतः:
Adhikaraṇa (Goal/Place)
TypeIndeclinable
Rootअन्यतः (अव्यय; अन्य+तस्)
Formदिशा/स्थानवाचक-अव्यय (elsewhere)
मरणम्death
मरणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
ममfor me/of me
मम:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
श्रेयःthe better (good)
श्रेयः:
Pradhāna (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तुलनार्थक (better)
मूकभावात्than mute-ness
मूकभावात्:
Apādāna (Source/Comparison)
TypeNoun
Rootमूक (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मूकस्य भावः)
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Piṇḍodaka

Type: kshetra

Scene: A grief-stricken brāhmaṇa (Piṇḍodaka) stands on Arbuda’s sacred slope, head bowed, confessing that Sarasvatī does not move on his tongue; the atmosphere is twilight, with a hint of the goddess’s unseen presence.

S
Sarasvatī
P
Piṇḍodaka

FAQs

Speech and knowledge are sacred gifts; when they are absent, the seeker should turn to divine refuge rather than sink into hopelessness.

The Arbuda setting where Sarasvatī is present; the dialogue leads to the establishment and fame of a tīrtha.

None directly; the verse articulates the motive that prompts Sarasvatī to grant a boon and later prescribe tīrtha-snāna.