Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

हरिरुवाच । अनेन वपुषा देवि पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके । अहं स्थास्यामि ते वाक्यात्सदा लोक हिते रतः

Transliteration

hariruvāca | anena vapuṣā devi parvate'rbudasaṃjñake | ahaṃ sthāsyāmi te vākyātsadā loka hite rataḥ

Translation

Hari sprach: „O Göttin, in eben dieser Gestalt werde ich auf dem Berg namens Arbuda nach deinem Wort für immer verweilen, stets dem Wohl der Welt hingegeben.“

Word by Word

• हरिः: Hari
• हरिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अनेन: with this
• अनेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; तृतीया (3rd case); विशेषणम् (वपुषा)

• वपुषा: body, form
• वपुषा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; तृतीया (3rd case)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचनम्; सम्बोधन (Vocative)

• पर्वते: on the mountain
• पर्वते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; सप्तमी (7th case)

• अर्बुदसंज्ञके: named Arbuda
• अर्बुदसंज्ञके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अर्बुद + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; सप्तमी (7th case); विशेषणम् (पर्वते); षष्ठी-तत्पुरुषः (अर्बुदस्य संज्ञा यस्य)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)

• स्थास्यामि: I will remain
• स्थास्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future); उत्तमपुरुष; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; षष्ठी (6th case)

• वाक्यात्: because of (your) word
• वाक्यात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; पञ्चमी (5th case)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: नित्यत्वार्थक-अव्यय (adverb)

• लोक: of the world
• लोक: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; षष्ठी (6th case) (हिते इत्यस्य)

• हिते: for the welfare
• हिते: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: हित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; सप्तमी (7th case); अर्थे (for the welfare)

• रतः: devoted, engaged
• रतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √रम्)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case); भूतकृदन्त (past participle) विशेषणम् (अहम्)

Speaker

Hari (Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-parvata (Arbudācala) with the sacred lake ‘before Hari’ (hṛda)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Hari, in a stable iconic form, addresses Devī on Arbuda mountain, declaring his perpetual residence for the welfare of beings; the mountain backdrop suggests rocky peaks, forested slopes, and a nearby sacred waterbody hinted in subsequent verses.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Pṛthivī (Bhūmi)
• Arbuda mountain

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord’s presence at a sacred place is portrayed as an act of lokahita—ongoing compassion enacted through sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda mountain (Arbuda-parvata) and its associated tīrtha where Hari abides.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it establishes the site’s authority for pilgrimage by declaring the deity’s perpetual residence there.