Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

स चापि चतुरो वेदान्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । वेदांगैः सहितान्वृत्रः पपाठ गुरुवत्सलः

Transliteration

sa cāpi caturo vedānbrahmacārivrate sthitaḥ | vedāṃgaiḥ sahitānvṛtraḥ papāṭha guruvatsalaḥ

Translation

Und Vṛtra, im Gelübde des Brahmacarya stehend, studierte die vier Veden zusammen mit den Vedāṅgas, seinem Lehrer in Liebe und Hingabe zugetan.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Addition)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (also)

• चतुरः: four
• चतुरः: Karma (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘चारः’ = four (agreeing with वेदान्)

• वेदान्: Vedas
• वेदान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• ब्रह्मचारिव्रते: in the vow of celibate studentship
• ब्रह्मचारिव्रते: Adhikarana (State-locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारि (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘ब्रह्मचारिणः व्रतम्’

• स्थितः: abiding/standing
• स्थितः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वेदाङ्गैः: with the Vedāṅgas
• वेदाङ्गैः: Karana (Accompaniment as instrument/सहकारक)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘वेदस्य अङ्गानि’

• सहितान्: accompanied (by)
• सहितान्: Karma (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सह (अव्यय/उपसर्गार्थ) + इ (धातु) + क्त (कृदन्त) / सहित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; वेदान् विशेषयति

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पपाठ: studied/recited
• पपाठ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• गुरुवत्सलः: devoted to (his) teacher
• गुरुवत्सलः: Karta (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘गुरौ वत्सलः’ (affectionate to the teacher)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller voice)

Visual Art Cues

Scene: An āśrama classroom: Vṛtra seated with palm-leaf manuscripts, reciting; Śukra as guru presides; symbols of the four Vedas and Vedāṅgas appear as scrolls, meters, and ritual implements.

Characters & Entities

• Vṛtra
• Veda
• Vedāṅga
• guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Learning is sanctified by brahmacarya and humility: knowledge becomes dharmic strength when joined to guru-devotion and disciplined conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is cited in this verse; it describes the formation of the protagonist within the chapter’s māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmacarya-vrata (student discipline) and Vedic study (adhyayana) with Vedāṅgas.