Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

अथ तस्य मुनींद्रस्य रेतश्चस्कन्द तत्क्षणात् । दृष्ट्वा तां चारुसर्वांगीं जलमध्यं समाश्रिताम्

Transliteration

atha tasya munīṃdrasya retaścaskanda tatkṣaṇāt | dṛṣṭvā tāṃ cārusarvāṃgīṃ jalamadhyaṃ samāśritām

Translation

Da floss in eben diesem Augenblick der Same jenes Herrn unter den Munis hervor, als er sie sah—an allen Gliedern lieblich—wie sie mitten im Wasser verweilte.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• मुनीन्द्रस्य: of the lord of sages
• मुनीन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां इन्द्रः)

• रेतः: semen
• रेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अस्कन्दत्: fell; was discharged
• अस्कन्दत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्कन्द् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्क्षणात्: immediately
• तत्क्षणात्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; पञ्चमी-अर्थे अव्ययप्रयोगः (immediately; at that moment)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), 'having seen'

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• चारुसर्वाङ्गीम्: she whose limbs are all beautiful
• चारुसर्वाङ्गीम्: Visheshana (Adjectival to 'ताम्'/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः (चारवः सर्वे अङ्गाः यस्याः) — बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः

• जलमध्यम्: the middle of the water
• जलमध्यम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (जलस्य मध्यम्)

• समाश्रिताम्: having taken refuge in; situated in
• समाश्रिताम्: Visheshana (Adjectival to 'ताम्'/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'having resorted to/being in'

Speaker

Narrator (Brāhmaṇa Vatsa)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: The sage’s composure breaks: a subtle but dramatic moment where his seed falls instantly as he beholds the woman in the water; depict inner turmoil through posture and aura rather than explicitness, with the river central.

Characters & Entities

• Devarāta (munīndra, by context)
• Menakā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even great ascetics may face sudden lapses when confronted by sense-objects; vigilance and inner discipline are implied.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode occurs at a riverbank/waterside sacred setting; tīrtha-glory is carried by the broader narrative rather than a named site in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative moment within the māhātmya.