Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

Transliteration

kāṣṭhopari mayā dattā tasya vākyādasaṃśayam | tasmātpreṣaya cānyaṃ tvaṃ guro śiṣyaṃ vicakṣaṇam | ānartaṃ raṃjayedyastu vivekena samanvitam

Translation

„Ohne Zweifel wurde ich aufgrund seiner Worte auf ein bloßes Stück Holz gesetzt. Darum sende einen anderen Schüler des Lehrers, einen Einsichtigen, der mit Unterscheidungskraft (viveka) begabt ist, damit er jenen König recht zu besänftigen und zu führen vermag.“

Word by Word

• काष्ठ: on the wood
• काष्ठ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन (singular)

• उपरि: upon/on
• उपरि: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (prepositional adverb: upon)

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन (singular)

• दत्ता: was given/placed
• दत्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• वाक्यात्: from (his) statement
• वाक्यात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन

• असंशयम्: undoubtedly
• असंशयम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशय (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययीभाववत् प्रयोगः; हेत्वर्थे/तस्मादर्थे (therefore/from that)

• प्रेषय: send
• प्रेषय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + इष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषणम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• गुरोः: of the teacher
• गुरोः: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• शिष्यम्: disciple
• शिष्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विचक्षणम्: discerning/wise
• विचक्षणम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying शिष्यम्)

• आनर्तम्: Ānarta (region/people)
• आनर्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (or देशवाचक-नपुंसक), द्वितीया, एकवचन

• रञ्जयेत्: should please/delight
• रञ्जयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रञ्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक-यः (relative pronoun)

• तु: but/indeed
• तु: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)

• विवेकेन: with discernment
• विवेकेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विवेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• समन्वितम्: endowed (with)
• समन्वितम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying शिष्यम्)

Speaker

Yājñavalkya

Visual Art Cues

Scene: A tense courtly-ascetic exchange: a speaker recounts being made to sit/ride upon a mere plank of wood due to another’s words, urging the guru to send a more discerning disciple to guide and ‘satisfy’ the ruler of Anarta.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• guru
• śiṣya
• ānarta (king/ruler)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Discernment (viveka) and proper honor sustain dharma; when respect is absent, a wise alternative is chosen to preserve harmony and righteousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is narrative and does not name a specific tīrtha; it remains within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied: appoint a qualified, discerning officiant/agent (a wise śiṣya) for the intended śānti-related engagement with the king.