Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततस्तान्प्राह सादरम् । यद्भूमौ तु मया तीर्थं पुष्करं संनिवेशितम्

kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā tatastānprāha sādaram | yadbhūmau tu mayā tīrthaṃ puṣkaraṃ saṃniveśitam

Darauf, die Hände ehrfürchtig gefaltet, sprach er sie respektvoll an: „Auf dieser Erde selbst habe ich die heilige Tīrtha namens Puṣkara gegründet.“

कृताञ्जलिपुटःwith hands folded
कृताञ्जलिपुटः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; ‘अञ्जलि-पुट’ (folded hands) + ‘कृत’ (made) = having made a folded-hand gesture
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव/gerund), ‘having become/being’
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = thereafter
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; √अह्/आह् ‘to say’ with उपसर्ग प्र-
सादरम्respectfully
सादरम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस-आदर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = accusative used adverbially; ‘with respect’
यत्which
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
भूमौon the earth/ground
भूमौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/अवधारण/particle)
मयाby me
मया:
Karana (Instrument/Agentive-instr/करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd), एकवचन
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पुष्करम्Puṣkara
पुष्करम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तीर्थस्य विशेषण/नाम (apposition)
संनिवेशितम्established/placed
संनिवेशितम्:
Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-नि-विश् (धातु)
Formकर्मणि क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘placed/established’

Brahmā (implied by continuation in 190.11 “brahmovāca”)

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Scene: The patron stands with añjali, addressing an assembly of brāhmaṇas; behind him a newly marked tīrtha—steps to water, a small shrine, and a boundary line of sacred posts—suggesting consecration of ‘Puṣkara’.

P
Puṣkara
B
Brahmā

FAQs

Reverence (añjali) and humility accompany the revelation of a tīrtha’s divine origin.

Puṣkara tīrtha, presented as established on earth by a divine agency (Brahmā).

No direct ritual is prescribed here; the verse introduces the establishment of the tīrtha.