Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 184

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः । अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय

Transliteration

brahmovāca | vṛtro hi tapasā yukto brahmacaryavrate sthitaḥ | tvaṣṭuśca tapasā yukto vṛtraścāyaṃ mahāyaśāḥ | ajeyastapasogreṇa tasmāttvaṃ tapasā jaya

Translation

Brahmā sprach: „Vṛtra ist wahrlich mit Tapas begabt und steht fest im Gelübde des Brahmacarya. Auch Tvaṣṭṛ ist mit Tapas begabt, und dieser Vṛtra ist von großem Ruhm. Durch die Macht strengen Tapas ist er unbezwingbar; darum siege du durch Tapas.“

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (means/association)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• युक्तः: endowed (with)
• युक्तः: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्-धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणं वृत्रः

• ब्रह्मचर्यव्रते: in the vow of celibacy
• ब्रह्मचर्यव्रते: Adhikarana (locus/state)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष (ब्रह्मचर्यस्य व्रतम्)

• स्थितः: standing / abiding
• स्थितः: Karta (predicate)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे: स्थित (being established)

• त्वष्टुः: of Tvaṣṭṛ
• त्वष्टुः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• युक्तः: endowed
• युक्तः: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्-धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (त्वष्टुः) विशेषणार्थे

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अयम्: this
• अयम्: Karta (apposition)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महायशाः: greatly renowned
• महायशाः: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मह + यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महत् यशः यस्य)

• अजेयः: unconquerable
• अजेयः: Karta (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अ + जेय (जि-धातु, यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास (not conquerable)

• तपसः: of austerity
• तपसः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अग्रेण: by the power/superiority
• अग्रेण: Karana (means)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘अग्र’ = श्रेष्ठत्व/प्राधान्य (by the superiority)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (reason marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (therefore/from that)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (addressed subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य), प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• जय: conquer
• जय: Kriya (injunction)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Śakra/Purandara)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā delivers firm instruction to Indra: Vṛtra’s strength is tapas and brahmacarya; therefore Indra must win through tapas.

Characters & Entities

• Brahmā
• Vṛtra
• Tvaṣṭṛ
• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual discipline (tapas and brahmacarya) generates real power; dharma recommends inner austerity as the means to overcome formidable obstacles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicitly; within Kedārakhaṇḍa, the teaching supports the broader Śaiva pilgrimage ethos where tapas and devotion culminate at Kedāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas and the brahmacarya-vrata (vow of disciplined continence) are prescribed as the means of victory.