Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 185

Devanagari script

वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः । निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा

Transliteration

vṛtrāsuro daityapatiśca śakra te samādhinā parameṇaiva jayyaḥ | niśamya vākyaṃ parameṣṭhino hariḥ sasmāra devaṃ vṛṣabhadhvajaṃ tadā

Translation

„O Śakra, Vṛtrāsura — der Herr der Daityas — kann von dir nur durch das höchste Samādhi besiegt werden.“ Als Hari (Indra) die Worte des Parameṣṭhin (Brahmā) vernahm, gedachte er sogleich des Gottes, dessen Banner den Stier trägt (Śiva).

Word by Word

• वृत्रासुरः: Vṛtra, the asura
• वृत्रासुरः: Karta (subject complement)
• Type: Noun
• Root: वृत्र + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वृत्रः असुरः)

• दैत्यपतिः: lord of the Daityas
• दैत्यपतिः: Karta (apposition)
• Type: Noun
• Root: दैत्य + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दैत्यानां पतिः)

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• शक्र: O Śakra (Indra)
• शक्र: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• समाधिना: by concentration/meditative absorption
• समाधिना: Karana
• Type: Noun
• Root: समाधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• परमेण: supreme
• परमेण: Karana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणं समाधिना

• एव: indeed
• एव: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (only/indeed)

• जय्यः: conquerable
• जय्यः: Karta (predicate adjective of वृत्रासुरः)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + यत् (प्रत्यय)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थ: ‘जेतव्यः’ (to be conquered)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; उपसर्ग: नि-

• वाक्यम्: statement
• वाक्यम्: Karma (object of hearing)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परमेष्ठिनः: of Paramēṣṭhin (Brahmā)
• परमेष्ठिनः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: परमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• हरिः: Hari (Indra/Viṣṇu epithet; here Indra)
• हरिः: Karta
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सस्मार: remembered / invoked
• सस्मार: Kriya
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: सम्- (सस्मार = सम्+स्मृ)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (object)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वृषभध्वजम्: the Bull-bannered one (Śiva)
• वृषभध्वजम्: Karma (object, apposition to देवम्)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि (वृषभः ध्वजः यस्य सः) — शिवः

• तदा: then
• तदा: Kala (time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

Speaker

Brahmā (first line as counsel), then narrator notes Indra’s response

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Śakra/Purandara)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā declares Vṛtra conquerable only by supreme samādhi; Indra, hearing this, turns inward and remembers Śiva, the bull-bannered Lord.

Characters & Entities

• Vṛtrāsura
• Indra (Śakra)
• Brahmā (Parameṣṭhin)
• Śiva (Vṛṣabhadhvaja)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer battles are resolved by inner mastery; supreme samādhi and remembrance of Śiva are presented as the decisive refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in the verse; it supports the Kedārakhaṇḍa’s Śiva-centered sacred geography culminating in Kedāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is parama-samādhi (highest meditative absorption), implying sustained austerity and focused worship.