Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

आत्मज्ञानामृतेनैव नित्यतृप्तो निरामयः । समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालांतकोऽभवत्

Transliteration

ātmajñānāmṛtenaiva nityatṛpto nirāmayaḥ | samādhisaṃsthito raudraḥ kālakālāṃtako'bhavat

Translation

Durch den Nektar der Selbsterkenntnis ewig gesättigt und frei von allem Leid, war er im Samādhi fest gegründet; und, den furchtbaren Zustand (Raudra) annehmend, wurde er selbst zum »Vernichter der Zeit — und des Endes der Zeit«.

Word by Word

• आत्मज्ञानामृतेन: by the nectar of self-knowledge
• आत्मज्ञानामृतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-परम्परा (आत्मनः ज्ञानम्; तस्य अमृतम्)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• नित्यतृप्तः: ever-satisfied
• नित्यतृप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक) + तृप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (नित्यः तृप्तः)

• निरामयः: free from disease
• निरामयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरामय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• समाधिसंस्थितः: established in samādhi
• समाधिसंस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समाधि (प्रातिपदिक) + संस्थित (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (समाधौ संस्थितः)

• रौद्रः: fierce, Rudra-like
• रौद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कालकालान्तकः: the destroyer of the destroyer (Death)
• कालकालान्तकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + कालान्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य कालान्तकः)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience (frame)

Visual Art Cues

Scene: Gajānana/gaṇa-leader sits in deep samādhi, radiant with nectar-like self-knowledge; simultaneously a fierce Raudra aspect manifests—an icon of ‘slayer of Time and Time’s end’.

Characters & Entities

• Raudra
• Kāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-knowledge, when stabilized as samādhi, makes one fearless and transcendent—even over the power symbolized as Time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra sacred landscape (Kedārakhaṇḍa) is the narrative setting, emphasizing Shaiva realization connected with Kedāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the focus is inner discipline—samādhi rooted in ātmajñāna.