Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5
Devanagari script
अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्द्धयोः । ह्रस्वोऽक्षस्तद्युगार्द्धं च ध्रुवाधारं रथस्य वै
Transliteration
akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tadyugārddhayoḥ | hrasvo'kṣastadyugārddhaṃ ca dhruvādhāraṃ rathasya vai
Translation
Das Maß beider Achsen ist zugleich das Maß ihrer Halbjochs. Die kürzere Achse und dieses Halbjoch sind wahrlich die feste Stütze (dhruvādhāra) des Wagens.
Word by Word
अक्षप्रमाणम्the measure of the axle
अक्षप्रमाणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअक्ष + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अक्षस्य प्रमाणम्)
उभयोःof both
उभयोः:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Form(सर्वनाम) पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), द्विवचन
प्रमाणम्measure; standard
प्रमाणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
तत्of that
तत्:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन ‘तद्-’
युगार्द्धयोःof the two halves of the yoke
युगार्द्धयोः:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुग + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी (6th/7th), द्विवचन; तत्पुरुष (युगस्य अर्द्धम्)
ह्रस्वःshort
ह्रस्वः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootह्रस्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
अक्षःaxle
अक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन ‘तद्-’
युगार्द्धम्half of the yoke
युगार्द्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुग + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुष (युगस्य अर्द्धम्)
चand
च:
Sambandha/Avyaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
ध्रुवाधारम्the fixed support
ध्रुवाधारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्रुव + आधार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्मधारय (ध्रुवः आधारः)
रथस्यof the chariot
रथस्य:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha/Avyaya (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात
Speaker
Nārada (continuing)
Skanda Dialogue
Listener: Pāṇḍava
Visual Art Cues
Scene: A chariot diagram where the shorter axle and half-yoke are highlighted as the ‘fixed support’; Dhruva (Pole Star) subtly shown above as a visual metaphor for stability.
Characters & Entities
D
Dhruvādhāra (fixed support)R
Ratha (chariot)FAQs
Even cosmic motion rests on an unmoving support—an image often resonant with dharma as the steady foundation.
None; the verse is technical cosmography.
None.