Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयोऽक्षोऽपि विस्तृतः । पंच चान्यानि सार्द्धानि स्यन्दनस्य तु पांडव

Transliteration

catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo'kṣo'pi vistṛtaḥ | paṃca cānyāni sārddhāni syandanasya tu pāṃḍava

Translation

Auch die zweite Achse ist bis zu vierzigtausend (Yojanas) ausgedehnt. Und, o Pāṇḍava, der Wagen (Syandana) besitzt darüber hinaus noch fünf und ein halbes Maß zusätzlich.

Word by Word

• चत्वारिंशत्सहस्राणि: forty-thousands (i.e., forty thousand)
• चत्वारिंशत्सहस्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चत्वारिंशत् + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; द्विगुसमास (संख्यापूर्वक)

• द्वितीयः: second
• द्वितीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण

• अक्षः: axle
• अक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• विस्तृतः: extended; measured as
• विस्तृतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + स्तृ (धातु) → विस्तृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक/संख्या)
• Form: संख्यावाचक; (अव्ययवत्) सामान्यतः अविकारी; अत्र विशेषणरूपेण

• च: and
• च: Sambandha/Avyaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; विशेषण

• सार्द्धानि: together with (additional)
• सार्द्धानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सार्द्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; ‘सहित/युक्त’ अर्थे विशेषण

• स्यन्दनस्य: of the chariot
• स्यन्दनस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्यन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha/Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात

• पाण्डव: O Pāṇḍava
• पाण्डव: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

Speaker

Nārada (continuing)

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A colossal solar chariot shown in schematic grandeur: extended axle spanning unimaginable distance, with artisans/ṛṣis indicating measures; the scale is emphasized by tiny celestial beings around it.

Characters & Entities

• Pāṇḍava (listener)
• Syandana (chariot)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos is narrated through measured order, reinforcing reverence for the divine architecture of creation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is a cosmological description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.