Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 26

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

atīva kṣubdhacittobhūnmaṃdarāghātato'bdhivat | uvāca ca manasyetanmahākrodharayāṃdhadṛk

Sein Geist geriet heftig in Aufruhr, wie der Ozean, den der Berg Mandara trifft. Vom Ansturm großen Zorns geblendet, sprach er diese Gedanken in sich hinein.

अतीवexceedingly
अतीव:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय (तीव्रतावाचक; intensifier)
क्षुब्धचित्तःwith agitated mind
क्षुब्धचित्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुब्ध (क्षुभ्-धातु-क्त कृदन्त) + चित्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समास: कर्मधारय (क्षुब्धं चित्तं यस्य)
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मन्दराघाततःfrom the удар/impact of Mandara (mountain)
मन्दराघाततः:
Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootमन्दर + आघात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; समास: तत्पुरुष (मन्दरस्य आघातः)
अब्धिवत्like the ocean
अब्धिवत्:
Upamāna (Simile adjunct/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootअब्दि/अब्धि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formअव्यय (उपमानवाचक; ‘-वत्’ = like)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: वच्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/connector)
मनसिin (his) mind
मनसि:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; ‘उवाच’ इत्यस्य कर्म (वाक्यवस्तु)
महाक्रोधरयान्धदृक्whose sight was blinded by the rush of great anger
महाक्रोधरयान्धदृक्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + क्रोध + रय + अन्ध + दृक् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समास: बहुव्रीहि (महाक्रोधस्य रयेण अन्धा दृक् यस्य)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit)

Scene: Dakṣa’s inner rage swells like an ocean struck by Mandara; his eyes appear clouded, posture rigid, as he speaks to himself.

D
Dakṣa
M
Mandara
O
Ocean (abdhi)

FAQs

Anger overwhelms discrimination; when inner vision is blinded, one moves toward adharma and offense.

No specific tīrtha is named; the verse uses a cosmic simile to describe Dakṣa’s agitation within the Kāśī narrative frame.

None; the verse prepares the ground for ethical consequences of uncontrolled anger.