Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

bhoginastānvilokyāpi citraṃcitragatānatha | manātsaṃbhuktabhogeva kṣaṇamāsītkumārikā

Selbst nachdem sie jene Schlangenfürsten erblickt hatte—Wunder über Wunder—wurde ihr Geist, als hätte er schon Genuss gekostet, für einen Augenblick still, und das Mädchen verharrte reglos.

भोगिनःthe serpents (Nāgas)
भोगिनः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (छन्दसि/प्रयोगे); सामान्यतः ‘भोगिनान्’ अपेक्षितम्
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
विलोक्यhaving looked at
विलोक्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि + √लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: even/also)
चित्रम्strangely, wondrously
चित्रम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially)
चित्रगतान्those of various/strange forms
चित्रगतान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootचित्र + गत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘चित्रं गताः’ इति कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (unusual/various-formed)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
मनात्from (her) mind/mentally
मनात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘मनसः’ इत्यर्थे वैदिक/छान्दस-रूपम्
संभुक्तभोगाas if having enjoyed pleasures
संभुक्तभोगा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + √भुज् (धातु) + भोग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘संभुक्तः भोगः यस्याः’ इति बहुव्रीहि-प्रायः, परन्तु रूपेण समासः; अर्थः ‘भोगं अनुभूतवती’
इवas if
इव:
Sambandha (Comparison/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालावधि
आसीत्was/remained
आसीत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कुमारिकाthe maiden
कुमारिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, often to Agastya)

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Scene: The maiden gazes at jeweled serpent-lords; the scene is ‘wonder upon wonder’—iridescent hoods, gems, and divine youth. Her body becomes motionless, eyes fixed, as if tasting pleasure in imagination.

B
Bhogin (Nāga)

FAQs

The mind can simulate enjoyment and become bound by imagination; purification requires steadiness and discernment.

The chapter belongs to Kāśī’s sacred narrative framework, ultimately orienting toward Ratneśvara/Liṅgarāja.

None in this verse.