Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27

Devanagari script

ईश्वर उवाच । अयि काशीत्यष्टमूर्तिर्भवो भावाष्टकोभवत् । सत्वरं शिवयाज्ञायि ध्रुवं काश्याहृतोहरः

Transliteration

īśvara uvāca | ayi kāśītyaṣṭamūrtirbhavo bhāvāṣṭakobhavat | satvaraṃ śivayājñāyi dhruvaṃ kāśyāhṛtoharaḥ

Translation

Īśvara sprach: „O Śivayā, sobald schon das Ausrufen ‚Kāśī!‘ aufsteigt, wird Bhava (Śiva) zum Achtgestaltigen und offenbart sich als das achtfache Sein. Darum, o Kennerin Śivas, wird Hara gewiss sogleich nach Kāśī hingezogen.“

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अयि: O!
• अयि: Sambodhana (Vocative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अयि (अव्यय)
• Form: सम्बोधनार्थक अव्यय (vocative particle)

• काशी: Kāśī
• काशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (इति-शब्देन उद्धृतनाम)

• इति: thus (called)
• इति: Prayojaka (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative)

• अष्टमूर्तिः: the eight-formed (one)
• अष्टमूर्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्ट+मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: समास: द्विगु (अष्ट मूर्तयः यस्य/या); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भवः: Bhava (Śiva)
• भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भावाष्टकः: an octad of states/aspects
• भावाष्टकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाव+अष्टक (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (भावानाम् अष्टकम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/इम्परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वरम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• शिव: Śiva
• शिव: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; पुंलिङ्ग; (शिव+याज्ञायि इत्यस्य पूर्वपदम्)

• याज्ञायि: O one to be worshipped by Śiva / O Śiva-worshipper
• याज्ञायि: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: याज्ञायि (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (शिवस्य याज्ञायि); पुंलिङ्ग, संबोधन (8th), एकवचन; (पाठभेदसम्भवः; संबोधनरूपेण)

• ध्रुवम्: surely
• ध्रुवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुवम् (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक अव्यय (certainly)

• काश्या: from Kāśī
• काश्या: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• आहृतः: brought
• आहृतः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ+√हृ (धातु) → आहृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (हरः इत्यस्य विशेषण)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks with authority; the word ‘Kāśī’ appears as luminous syllables; around him, eightfold cosmic aspects subtly radiate—elements, luminaries, directions—signaling aṣṭamūrti awakening.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara, Bhava, Hara, Aṣṭamūrti)
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Pārvatī (Śivayā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The very name of Kāśī is spiritually potent; remembrance of Kāśī aligns one with Śiva’s cosmic presence (aṣṭamūrti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), portrayed as uniquely magnetic to Śiva and thus supremely sanctifying.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, nāma-smaraṇa (remembrance/utterance of ‘Kāśī’) is praised as spiritually efficacious.