Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 69

Devanagari script

गौतम उवाच । श्रीरामनाथेश्वर गूढमेत्तद्रहस्यभूतं परमं विशोकम् । त्वत्पादमूलं भजतां नृणां ये सेवां प्रकुर्वंति हि तेऽपि धन्याः

Transliteration

gautama uvāca | śrīrāmanātheśvara gūḍhamettadrahasyabhūtaṃ paramaṃ viśokam | tvatpādamūlaṃ bhajatāṃ nṛṇāṃ ye sevāṃ prakurvaṃti hi te'pi dhanyāḥ

Translation

Gautama sprach: „O Śrī Rāmanātheśvara, dies ist eine verborgene Lehre, ein höchstes, leidloses Geheimnis. Gesegnet sind die Menschen, die am Ursprung Deiner Füße verehren; und gesegnet sind auch jene, die solchen Verehrern dienen.“

Word by Word

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्रीरामनाथेश्वर: O Lord Śrī-Rāmanātheśvara
• श्रीरामनाथेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्री-राम-नाथ-ईश्वर (प्रातिपदिक; श्री + राम + नाथ + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• गूढम्: hidden, secret
• गूढम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गूढ (प्रातिपदिक; √गुह्-क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• एतत्: this
• एतत्: Karta/Predicate (प्रस्ताव्य)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• रहस्यभूतम्: having the nature of a mystery
• रहस्यभूतम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रहस्य-भूत (प्रातिपदिक; रहस्य + भूत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• विशोकम्: free from sorrow
• विशोकम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• त्वत्पादमूलम्: the root of your feet (your feet)
• त्वत्पादमूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वत्-पाद-मूल (प्रातिपदिक; त्वत् + पाद + मूल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भजताम्: of those who worship
• भजताम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: शतृ/शानच्-प्रत्यय (वर्तमानकाले कृदन्त) ‘भजत्’ + षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सेवाम्: service
• सेवाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रकुर्वन्ति: perform
• प्रकुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र- कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• धन्याः: blessed, fortunate
• धन्याः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (ते इति)

Speaker

Gautama

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāmanātheśvara at Setu

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śrī Rāmanātheśvara (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Gautama rishi reveals a ‘gūḍha rahasya’: devotees worship at the Lord’s feet; another group serves those devotees—offering water, food, and guidance—both bathed in temple lamplight.

Characters & Entities

• Gautama
• Śrī Rāmanātheśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Taking refuge at the Lord’s feet and serving His devotees is presented as a ‘secret’ and sorrow-destroying path.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu/Rāmeśvaram, through direct praise of Śrī Rāmanātheśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bhajana at the Lord’s feet (pāda-mūla) and sevā (service), especially service to devotees.