Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

गुहामध्यं प्रविष्टोऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्

Transliteration

guhāmadhyaṃ praviṣṭo'sau yogābhyāsamupāśritaḥ | liṅgaṃ tu sthāpitaṃ tena mārkaṇḍeśvarasaṃjñitam

Translation

Er trat in das Innere der Höhle ein und nahm Zuflucht zur Übung des Yoga. Dort errichtete er einen Liṅga, der den Namen Mārkaṇḍeśvara erhielt.

Word by Word

• गुहामध्यम्: the middle/interior of the cave
• गुहामध्यम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (guhāyāḥ madhyam)

• प्रविष्टः: having entered
• प्रविष्टः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having entered)

• असौ: that man, he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• योगाभ्यासम्: practice of yoga
• योगाभ्यासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + अभ्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (योगस्य अभ्यासः)

• उपाश्रितः: having taken refuge in / devoted to
• उपाश्रितः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उप-आ-श्रि (धातु) → उपाश्रित (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having resorted to)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Discourse particle (Nipāta/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• स्थापितम्: was स्थापित/installed
• स्थापितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थापित (णिच् causative + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP: set up)

• तेन: by him
• तेन: Kartr̥ (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्: named ‘Mārkaṇḍeśvara’
• मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मार्कण्ड (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा धातु, क्त; सम्-उपसर्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (मार्कण्डेश्वर इति संज्ञा यस्य)

Speaker

Īśvara (Śiva) (continuing the reply)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mārkaṇḍeśvara

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: Uttānapāda

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya enters deep into a cave, seated in yogic posture; beside him a newly established liṅga on a stone pedestal, with subtle offerings and a calm, charged atmosphere.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Mārkaṇḍeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline (yoga) and outer consecration (liṅga-pratiṣṭhā) together generate enduring sacred power in a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The cave-shrine where Mārkaṇḍeya established the Mārkaṇḍeśvara liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga स्थापना (pratiṣṭhā/installation) is referenced as the founding act of the shrine.