Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 17

Devanagari script

ईश्वर उवाच । त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम्

Transliteration

īśvara uvāca | triṣu lokeṣu vikhyāto mārkaṇḍeyo munīśvaraḥ | divyaṃ varṣasahasraṃ sa tapastepe sudāruṇam

Translation

Īśvara sprach: „Mārkaṇḍeya, der Herr unter den Weisen, ist in den drei Welten berühmt. Tausend göttliche Jahre lang übte er äußerst strengen Tapas.“

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• विख्यातः: renowned
• विख्यातः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मुनीश्वरः: lord of sages
• मुनीश्वरः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (munīnām īśvaraḥ)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• वर्षसहस्रम्: a thousand years
• वर्षसहस्रम्: Kāla-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (varṣāṇāṃ sahasram)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्मरूपेण)

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सुदारुणम्: very severe
• सुदारुणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तपः इति)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mārkaṇḍeya-tapas-sthāna (within Revā-khaṇḍa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Uttānapāda

Visual Art Cues

Scene: Īśvara narrates: the sage Mārkaṇḍeya, radiant yet austere, performs fierce tapas for a thousand divine years—seated in stillness, surrounded by subtle cosmic signs (sun-moon cycles, flowing time).

Characters & Entities

• Īśvara
• Mārkaṇḍeya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great sanctity arises from sustained tapas; the fame of a sage becomes the spiritual foundation of a tīrtha and shrine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative frames the cave-liṅga’s sanctity through Mārkaṇḍeya’s tapas, grounding the local Mārkaṇḍeśvara shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction here; it describes Mārkaṇḍeya’s long austerity.