Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

भृगोः खात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीः श्रुत्वा तु वै नृप । वैश्वरूपं परं रूपं विस्मिताचिन्तयत्तदा

Transliteration

bhṛgoḥ khātyāṃ samutpannā lakṣmīḥ śrutvā tu vai nṛpa | vaiśvarūpaṃ paraṃ rūpaṃ vismitācintayattadā

Translation

O König, Lakṣmī—geboren aus Khāti, der Tochter Bhṛgus—war, als sie von jener höchsten, allumfassenden Gestalt hörte, voller Staunen und sann dann tief nach.

Word by Word

• भृगोः: of Bhṛgu
• भृगोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• खात्याम्: in Khāti (name of a woman)
• खात्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• समुत्पन्ना: born, arisen
• समुत्पन्ना: Karta (Subject-complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + पद् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle) ‘समुत्पन्न’, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मीः इत्यस्य विशेषण

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), √श्रु; ‘having heard’

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक निपात (adversative/emphatic particle)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• वैश्वरूपम्: universal-formed, cosmic
• वैश्वरूपम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैश्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifying रूपम्)

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying रूपम्)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• विस्मिता: astonished
• विस्मिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (Lakṣmī)

• अचिन्तयत्: thought, reflected
• अचिन्तयत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikarana (Time adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) addressed; within broader frame, Yudhiṣṭhira is explicitly addressed in adjacent verses

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmī, identified through Bhṛgu lineage, hears of the Lord’s universal form; her face shows astonishment turning into inward contemplation.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Bhṛgu
• Khāti
• Vaiśvarūpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine beings respond to revelation with reflection; true understanding is preceded by wonder and contemplation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None yet; it sets up Lakṣmī’s inquiry about the means to attain Nārāyaṇa.