Mantra 73
Rishi: Traditionally affiliated with the Yājñavalkya transmission of the Vājasaneyins (specific ṛṣi ascription varies by anukramaṇī).
Devata: Agni; and secondarily Viśve Devāḥ (with the yajamāna included as ritual participant).
Chandas: Mixed/irregular (yajus-formula with ṛc-like cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒जुह्वा॑नः सु॒प्रती॑कः पु॒रस्ता॒दग्ने॒ स्वं योनि॒मा सी॑द साधु॒या । अ॒स्मिन्त्स॒धस्थे॒ अध्युत्त॑रस्मि॒न्विश्वे॑ देवा॒ यज॑मानश्च सीदत
Transliteration
ā́juhvānaḥ suprátīkaḥ purástād agne sváṃ yónim ā́ sīd sādhu-yā́ | asmín tsadhásthe ádhy úttarasmín víśve devā́ yajámānaś ca sīdata
Translation
Nachdem du die Opfergabe dargebracht hast, du von gnädigem Antlitz, o Agni, setze dich von vorn her auf deinen eigenen Schoß, in rechter und geziemender Weise. Auf diesem Sitzplatz, auf dem höheren Sitz hier, mögen alle Götter und auch der Opferherr (yajamāna) sich setzen.
Padapatha (Word Analysis)
आ-॒जुह्वा॑नः । सु॒-प्रती॑कः । पु॒रस्ता॑त् । अग्ने॑ । स्वम् । योनि॑म् । आ । सी॑द । साधु॒या । अ॒स्मिन् । स॒ध-स्थे॑ । अधि । उत्त॑रस्-मिन् । विश्वे॑ । दे॒वाः । यज॑मानः । च॒ । सी॑दत
Word by Word
आ॒जुह्वा॑नःoffering/invoking (having begun to offer)
आ॒जुह्वा॑नः:
Kartā (यजमान/ऋत्विज्-रूपेण कर्तृभावः)
TypeVerb (participial adjective)
Rootआ-√हु (जुहोति) → आ-जुह्वान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
सु॒प्रती॑कःof beautiful appearance
सु॒प्रती॑कः:
Kartā (आ॒जुह्वा॑नः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + प्रतीक (प्रातिपदिक ‘face/form/appearance’)
पु॒रस्ता॑त्in front; before
पु॒रस्ता॑त्:
Adhikaraṇa (देशाधिकरणम्: ‘in front/at the east/before’)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् + तात् (अव्यय-निर्माण)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन) —
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
स्वम्one’s own
स्वम्:
Karma (सीद्-धातोः: ‘sit/settle into’)
TypePronoun/Adjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिम्womb; seat; abode
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
आunto; into
आ:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सीदsit down; settle
सीद:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
साधु॒याproperly; rightly
साधु॒या:
Karaṇa (रीत्या/प्रकारेण)
TypeAdjective (instrumental used adverbially)
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
अ॒स्मिन्in this
अ॒स्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्स॒धस्थे॒in the common seat/assembly
त्स॒धस्थे॒:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक ‘common seat/assembly-place’)
अधिupon; over
अधि:
Adhikaraṇa (उपरि-देशवाचकः)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
उत्तरस्मिन्in the higher/later (place)
उत्तरस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (substantive)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
Kartā (सीदत इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यजमानःthe sacrificer
यजमानः:
Kartā (देवाः इत्यनेन सह समुच्चितः)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; √यज् से ‘sacrificer’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
सीदतsit down (you all)
सीदत:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
Entities Mentioned
A
AgniV
Viśve Devāḥ (All the Gods)Y
YajamānaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes