Rig Veda 6.73.1: Mandala 6, Sukta 73, Mantra 1

Sukta 6.73

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for this Bṛhaspati hymn cluster)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यो अद्रिभित्प्रथमजा ऋतावा बृहस्पतिराङ्गिरसो हविष्मान् । द्विबर्हज्मा प्राघर्मसत्पिता न आ रोदसी वृषभो रोरवीति ॥

Transliteration

yó adribhít prathamajā́ ṛtā́vā bṛ́haspátir āṅgirásō havíṣmān | dvibárhajmā prāgharmasát pitā́ na ā́ rodasī vṛṣabhó roravīti ||

Translation

Der die Felsen spaltet, der Erstgeborene der Wahrheit (ṛta), Bṛhaspati, der Aṅgiras, reich an Opfergabe (havis). Zweifach in seinem gewaltigen Wuchs, im glühenden Brand sitzend, unser Vater – er brüllt zu den beiden Welten als Stier der Kraft.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who
• यः: Kartā (सम्बन्ध-प्रवर्तकः; यः = ‘who’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्रिभित्: rock-splitter
• अद्रिभित्: Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृवाचकः)
• Type: Adjective (agent-noun) / Epithet
• Root: अद्रि + भिद् (धातु) → ‘अद्रि-भिद्’

• प्रथमजाः: first-born
• प्रथमजाः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम + जन् (धातु) → ‘प्रथम-जा’

• ऋतावा: possessing ṛta; righteous/true
• ऋतावा: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऋत + वान् (मतुप्/वान्-प्रत्ययः) → ‘ऋतावान्’

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Kartā
• Type: Noun (deity)
• Root: बृहस् + पति (प्रातिपदिक) → ‘बृहस्पति’

• आङ्गिरसः: the Aṅgiras (one of the Aṅgirases)
• आङ्गिरसः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (clan-epithet)
• Root: आङ्गिरस (प्रातिपदिक; अङ्गिरस्-सम्बद्धः)

• हविष्मान्: possessing oblation; offering-rich
• हविष्मान्: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: हविस् + मान् (मतुप्/मान्-प्रत्ययः) → ‘हविष्मन्त्’

• द्विबर्हज्मा: having a double ‘barhis’/double seat (ritual epithet)
• द्विबर्हज्मा: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: द्वि + बर्हिस्/बर्हन् + ज्मन्/ज्मा (प्रातिपदिक-समास; वेदिक-विशेषण)

• प्राघर्मसत्: sitting at/with the Pravargya (hot-milk rite); ‘at the gharmá’
• प्राघर्मसत्: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective (present participial/agentive epithet)
• Root: प्र + घर्म + सद् (धातु) → ‘प्राघर्म-सत्’

• सत्पिता: true/good father
• सत्पिता: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: सत् + पिता (प्रातिपदिक-समास)

• नः: of us; our
• नः: Sampradāna/सम्बन्ध (स्वाम्यर्थे)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• आ: towards; hither
• आ: — (क्रियाविशेषकः/दिशासूचकः)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: Karma (आ-गमन/व्याप्त्यर्थे लक्ष्य-रूपेण)
• Type: Noun (dual)
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ)

• वृषभः: bull; mighty one
• वृषभः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• रोरवीति: roars; resounds
• रोरवीति: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: रु (धातु) / रोरव् (तीव्र-आवृत्त-धातुरूप) + इति (लट्)