Rig Veda 10.65.5 — Mandala 10, Sukta 65, Mantra 5

Sukta 10.65

Devata: Mitra-Varuṇa (dual)

Samhita Patha (Devanagari)

मित्राय शिक्ष वरुणाय दाशुषे या सम्राजा मनसा न प्रयुच्छतः । ययोर्धाम धर्मणा रोचते बृहद्ययोरुभे रोदसी नाधसी वृतौ ॥

Transliteration

mitrā́ya śíkṣa váruṇāya dāśúṣe yā́ samrā́jā mánasā ná práyucchataḥ | yayór dhā́ma dhármaṇā rócate bṛhád yayór ubhé ródasī nā́dhasī vṛtaú ||

Translation

Gewähre dem Spender Geschick und rechtes Gelingen — Mitra und Varuṇa, den beiden Herrschern, die in ihrem Willen nicht nachlassen. Deren weiter Sitz nach dem Dharma leuchtet; in deren Umarmung die beiden Welten, die zwei Rodasī, fest gegründet und genährt sind.

Word by Word

• मित्राय: to/for Mitra
• मित्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• शिक्ष: teach / instruct
• शिक्ष: (क्रिया) विधेय
• Type: Verb
• Root: √शिक्ष् (शिक्षँ) ‘to teach, train, instruct’

• वरुणाय: to/for Varuṇa
• वरुणाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• दाशुषे: to the worshipper / giver (offerer)
• दाशुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: दाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश्/√दास् ‘to give, worship, offer’)

• या: which (she/that)
• या: कर्तृ (सापेक्ष-सम्बन्ध; ‘which [thought/prayer]’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सम्राजा: sovereign, ruling
• सम्राजा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सम्राज् (प्रातिपदिक)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: सम्बन्ध (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• प्रयुच्छतः: not failing / not letting go
• प्रयुच्छतः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: प्र-√युज्/√युच्छ् (वेद. ‘to slacken, fail, let go’; with प्र)

• ययोः: of whom (of the two)
• ययोः: सम्बन्ध (सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धाम: abode; ordinance; luminous station
• धाम: कर्म/विषय (रोचते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• धर्मणा: by law / by established order
• धर्मणा: करण
• Type: Noun
• Root: धर्मन् (प्रातिपदिक)

• रोचते: shines / is radiant
• रोचते: (क्रिया) विधेय
• Type: Verb
• Root: √रुच् (रुचँ) ‘to shine, be bright, be pleasing’

• बृहत्: great, vast
• बृहत्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• ययोः: of whom (of the two)
• ययोः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उभे: both
• उभे: कर्तृ
• Type: Adjective (numeral-like)
• Root: उभ (प्रातिपदिक)

• रोदसी: the two worlds (Heaven and Earth)
• रोदसी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)

• नाधसी: support; firm base; sustenance
• नाधसी: अधिकरण/विषय (वृतौ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नाधस् (प्रातिपदिक)

• वृतौ: in the enclosure / in the encompassing circuit
• वृतौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वृत (प्रातिपदिक; ‘enclosure, covering, circumference’; from √वृ ‘to cover/choose’)