Rig Veda 1.56.2 — Mandala 1, Sukta 56, Mantra 2

Sukta 1.56

Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi (traditional attribution for RV 1.56–1.57)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तं गूर्तयो नेमन्निषः परीणसः समुद्रं न संचरणे सनिष्यवः । पतिं दक्षस्य विदथस्य नू सहो गिरिं न वेना अधि रोह तेजसा ॥

Transliteration

táṃ gūrtáyo némanníṣaḥ párīṇasaḥ samudráṃ ná saṃcáraṇe saníṣyavaḥ | pátiṃ dákṣasya vidáthasya nū sáho giríṃ ná vénā ádhi roha téjasā ||

Translation

Zu ihm ziehen die wohlgeleiteten Sucher, ihre geordneten Regungen des Strebens tragend, zusammen, wie Ströme zum Zusammentreffen des Ozeans. Nun steigen sie hinauf zum Herrn der unterscheidenden Kraft und der heiligen Versammlung (vidátha): auf den Gipfel der Macht, wie Begehrende einen Berg ersteigen — durch den Glanz seiner lichten Energie.

Word by Word

• तम्: him/that one
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गूर्तयः: the praisers / singers (those who praise)
• गूर्तयः: कर्तृ
• Type: Noun (agent/collective) / Adjective used substantively
• Root: गूर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गॄ/गॢ ‘स्तुतौ/गिरौ’ → ‘स्तुत/प्रशस्त’)

• नेमन्: to/at the rim, limit (edge)
• नेमन्: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: नेमन् (प्रातिपदिक; ‘सीमा/परिधि/नाभि/मध्य’)

• निषः: forth, down, out
• निषः: —
• Type: Indeclinable (preverb/particle)
• Root: निष् (उपसर्ग/अव्यय; ‘down, forth, out’)

• परीणसः: those who go around / encirclers
• परीणसः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: परीणस् (प्रातिपदिक; ‘परितः-गमन/परिवेष्टन/पर्यन्त’)

• समुद्रम्: the ocean
• समुद्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• संचरणे: in the moving/roaming, in the course (of movement)
• संचरणे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: संचरण (प्रातिपदिक; सं-√चर)

• सनिष्यवः: seeking to win, eager to gain
• सनिष्यवः: कर्तृ
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: सनिष्यु (प्रातिपदिक; desiderative/intentive noun from √सन्/√सि ‘to win, gain’)

• पतिम्: lord, master
• पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• दक्षस्य: of skill/power (dakṣa)
• दक्षस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)

• विदथस्य: of the rite/assembly (vidatha)
• विदथस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• नु: now, indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)

• सहः: strength, might
• सहः: कर्म
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• गिरिम्: mountain
• गिरिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• वेना: impulse, inspiration (as a driving force)
• वेना: कर्तृ (उपमान-कर्तृभावेन)
• Type: Noun (abstract/agent) used adverbially
• Root: वेन (प्रातिपदिक; ‘काम/प्रेरणा/इच्छा’ तथा ‘वेनः’ ‘प्रेरक/कवि’)

• अधि: upon, over
• अधि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• रोह: climb! mount!
• रोह: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रुह् (धातु)

• तेजसा: with brilliance, by splendor
• तेजसा: करण
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)