Rig Veda 1.165.7 — Mandala 1, Sukta 165, Mantra 7

Sukta 1.165

Rishi: Agastya Māna (Agastya, son of Māna) — traditional attribution for RV 1.165

Devata: Indra and the Maruts (dialogic praise; cooperative powers of force and life-energy)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

भूरि चकर्थ युज्येभिरस्मे समानेभिर्वृषभ पौंस्येभिः । भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठेन्द्र क्रत्वा मरुतो यद्वशाम ॥

Transliteration

bhū́ri cakartha yújyebhir asmē samānḗbhir vṛṣabha paúṁsyēbhiḥ | bhū́rīṇi hí kṛṇávāmā śaviṣṭhéndra krátvā maruto yád vaśā́ma ||

Translation

O Stier der Kraft, du hast für uns viel gewirkt durch deine angespannten Mächte, durch gleichartige, verwandte Manneskraft. Denn auch wir wollen vieles vollbringen, o Indra, du Gewaltigster, nach dem Willen der Maruts und durch die Kraft des bewussten Entschlusses (krátu), sooft uns das Streben nach Herrschaft ergreift.

Word by Word

• भूरि: much, greatly
• भूरि: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक) < PIE *bʰeh₂u- ‘बहु’

• चकर्थ: you have done/made
• चकर्थ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) ‘to do, make’

• युज्येभिः: with the yoked/allied ones
• युज्येभिः: करणम् (सहायक-सम्बन्धः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: युज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् ‘to yoke/join’ → युज्य ‘yoke-fellow/fit for yoking, allied’)

• अस्मे: for us / to us
• अस्मे: सम्प्रदानम् (हितार्थे) / सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समानैः: with equal, like-minded
• समानैः: करणम् (युज्येभिः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• वृषभ: O bull (mighty one)
• वृषभ: सम्बोधनम्
• Type: Noun (vocative)
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• पौंस्येभिः: with manly powers/strengths
• पौंस्येभिः: करणम् (समानैः/युज्येभिः सह)
• Type: Noun
• Root: पौंस्य (प्रातिपदिक; ‘पुंस्’ से ‘manly power/heroism’)

• भूरीणि: many things
• भूरीणि: कर्म (कृणवाम) / कर्मपदम्
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: सम्बन्ध-बोधक (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• कृणवाम: we two would do/make
• कृणवाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• शविष्ठ: O most mighty
• शविष्ठ: सम्बोधनम् (इन्द्रस्य)
• Type: Adjective (vocative)
• Root: शविष्ठ (प्रातिपदिक; ‘शवस्’ बल + इष्ठ ‘superl.’)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधनम्
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• क्रत्वा: with resolve/insight, by power of will
• क्रत्वा: करणम्
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• मरुतः: O Maruts
• मरुतः: सम्बोधनम्
• Type: Noun (vocative)
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• यत्: that which
• यत्: कर्म (वशाम)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वशाम: we two desire/wish
• वशाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वश (धातु) ‘to wish/desire, to will’