Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदस्स्फुरन् ।निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलन् प्लवगोत्तमः ।।।।

sahasābhihatas tēna vipramukta-padaḥ sphuran |

nipapātādri-kūṭābhō vihvalan plavagōttamaḥ ||

Plötzlich von ihm getroffen, erbebte Dvivida—der Vortrefflichste der Vānara; die Beine versagten ihm, und er stürzte wie ein Berggipfel, vom Schlag betäubt.

सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (manner adverb)
अभिहतःstruck
अभिहतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of प्लवगोत्तमः)
TypeAdjective
Rootअभि + हन् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
तेनby that
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
विप्रमुक्त-पदःwith legs flung out
विप्रमुक्त-पदः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of प्लवगोत्तमः)
TypeAdjective
Rootवि + प्र + मुक्त + पद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (‘विप्रमुक्ते पदे यस्य’ = whose feet/steps are flung out)
स्फुरन्trembling
स्फुरन्:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeVerb
Rootस्फुर् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निपपातfell down
निपपात:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अद्रिकूट-आभःmountain-peak-like
अद्रिकूट-आभः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of प्लवगोत्तमः)
TypeAdjective
Rootअद्रिकूट + आभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (‘अद्रिकूट इव आभा यस्य/यः’)
विह्वलन्reeling
विह्वलन्:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeAdjective
Rootविह्वल (प्रातिपदिक)
Formशतृ-प्रत्ययान्त/विशेषणवत् प्रयोग; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being bewildered’
प्लवग-उत्तमःthe foremost monkey
प्लवग-उत्तमः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्लवग + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष/कर्मधारय (‘प्लवगानाम् उत्तमः’)

Struck all of a sudden, the foremost Vanara (Dwivida) alarmed, fell with legs, outstretched, trembling.

D
Dvivida
K
Kumbha (implied by context)

FAQs

It underscores the reality of consequence in war: even the mighty fall. The implied ethical reflection is humility before fate and the need to pursue righteous ends, not pride in strength.

After being hit by Kumbha’s arrow, the vānara hero Dvivida staggers and collapses heavily to the ground.

For the narrative, it highlights the opponent’s effectiveness and the fragility of physical power; ethically, it points toward vinaya (humility) as an implied lesson.