Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थंप्रत्युवाचविभीषणः ।अह्नात्वांप्रापयिष्यामितांपुरींपार्थिवात्मज ।।।।

evam uktaḥ tu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ | ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja ||

So angesprochen, erwiderte Vibhīṣaṇa dem Kakutstha: „O Fürstensohn, binnen eines einzigen Tages werde ich dich in jene Stadt bringen.“

puṣpakamPushpaka (vehicle)
puṣpakam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṣpaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय (particle): ‘by name’
bhadramgood be (to you)
bhadram:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootbhadra (प्रातिपदिक)
Formआशीर्वादार्थे नपुंसक-एकवचनरूपेण निपातवत्: ‘good fortune (be)’
teto you
te:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th), एकवचन; ‘to you’
vimānamaerial car
vimānam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvimāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; apposition to puṣpakam
sūrya-sannibhamsun-like
sūrya-sannibham:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsūrya-sannibha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: सूर्येण सन्निभम् (like the sun)
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन
bhrātuḥof (my) brother
bhrātuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
kuberasyaof Kubera
kuberasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkubera (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; in apposition to bhrātuḥ
rāvaṇenaby Ravana
rāvaṇena:
Kartr-karana (कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; agent/instrument
balīyasā(who was) mightier
balīyasā:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbalīyas (प्रातिपदिक; comparative of बलिन्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; तुलनात्मक (comparative): ‘by the stronger/mightier’
hṛtamtaken away
hṛtam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√hṛ (हृञ् हरणे) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘stolen/taken away’ (of vimānam)
nirjityahaving defeated
nirjitya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootnir + √ji (जि जय॑े) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having conquered/defeated’
saṅgrāmein battle
saṅgrāme:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṅgrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
kāmagammoving at will
kāmagam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma-ga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: कामेन गच्छति इति
divyamdivine
divyam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uttamamexcellent
uttamam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tvad-arthamfor your sake
tvad-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Roottvad-artha (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययरूपेण प्रयुक्तम्: ‘for your sake’
pālitamkept/guarded
pālitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√pā (पा रक्षणे) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘kept/guarded’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
idamthis
idam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; refers to vimānam
tiṣṭhatistands/remains
tiṣṭhati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (स्था स्थितौ)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
atula-vikramaO one of incomparable prowess
atula-vikrama:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootatula-vikrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; कर्मधारय: अतुलः विक्रमः यस्य

When Rama had spoken in the aforesaid manner, Vibheeshana replied" O son of the ruler of the earth! I will make you reach Ayodhya in a day."

V
Vibhīṣaṇa
R
Rāma (Kākutstha)
A
Ayodhyā (implied as ‘that city’)

FAQs

Dharma is expressed as loyal service to the righteous: Vibhīṣaṇa offers swift assistance to help Rāma resume his rightful obligations.

Vibhīṣaṇa responds to Rāma’s concern about the difficult route and promises rapid conveyance back to Ayodhyā.

Vibhīṣaṇa’s devotion and reliability—he acts as a steadfast ally who supports dharmic restoration.