Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।6.124.19।।कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।6.124.20।।

upasthāpaya me śīghraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara |

kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃ syād iha sammataḥ ||

Lass mir rasch das Vimāna bereitstellen, o Herr der Rākṣasas. Mein Vorhaben hier ist vollendet—wie könnte es für mich angemessen sein, noch länger hier zu verweilen?

माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular)
निवर्तयितुम्to turn back / to dissuade
निवर्तयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootनि-√वृत् (धातु) + णिच् (causative)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), हेत्वर्थ/उद्देश्य (purpose)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति (Nominative singular)
असौthat (person)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा-विभक्ति (Nominative singular), निर्देशार्थ (deictic)
चित्रकूटम्Chitrakuta (mountain)
चित्रकूटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचित्रकूट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular), समासः: चित्र + कूट (determinative place-name)
उपागतःhaving come / arrived
उपागतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप-√गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle), पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (Nominative singular)
शिरसाwith (his) head (bowed)
शिरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental singular)
याचतःof (him) who was begging
याचतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√याच् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग/नपुंसक, एकवचन, षष्ठी-विभक्ति (Genitive singular)
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी-विभक्ति (Genitive singular)
वचनम्word / request
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
कृतम्done / fulfilled
कृतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (agreeing with वचनम्)
मयाby me
मया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, एकवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental singular)

"He came to Chitrakuta and on reaching bent down obediently, begged me by his words to return which I did not do. Kausalya, Sumithra and Kaikeyi and Guha also requested and the request of the citizens has been turned down.

R
Rāma
V
Vibhīṣaṇa
V
Vimāna (Puṣpaka implied)
R
Rākṣasas

FAQs

Propriety after duty: once the rightful objective is completed, lingering without purpose is improper; dharma includes timely return to one’s responsibilities.

Rāma asks Vibhīṣaṇa to summon the vimāna so he may depart Laṅkā.

Rāma’s sense of purpose and maryādā—he avoids unnecessary stay and seeks the proper next step.